Джимми Хейз бен Мьюриэл

(О. Генри)

 Джимми Хейз и Мьюриэл

(О. Генри)

 Jimmy Hayes and Muriel

(O. Henry)

 

I

Кешкі ас аяқталғанда, лагерь жүгері қабығынан темекіні орап жасаумен тыныштыққа бөленді. Аспанның қара жерге түсіп қалған бір кесегіндей кішкене тоған жылтырап тұр. Алыста койоттар үріп, жақын маңда көкорайға басын бұрған шідерлі* аттардың тұяқ дүмпуі естіледі. Техас рейнджерлерінен* құралған Шекара қорғау батальонының бір жасағы алау жанына жайғасып орналасыпты.

Жоғары жақтан чапарраль бұтақтарының ағаш үзеңгіге жармасып, тысырлап жатқан дыбысы шықты. Бұл дыбысты ажыраған рейнджерлер зейін салып тыңдай бастады. Олар біреуді жұбатып келе жатқан көңілді, қатты дауысты естіді:

— Сергек бол, Мьюриэл, жаным, жақындап қалдық! Ұзақ жол жүріппіз, ә, көне достым? Қой, тікенектеріңді тарт, сүйісуді доғар! Мойныма қатты ілініп алыпсың. Айғырымыздың аяғы қатты баспайтынын білесің ғой, байқамасақ, екеуімізді де аунап түсіруі әбден мүмкін.

Екі минуттан кейін лагерьге сол айғыр кіріп келді. Үстінде жасы жиырмадағы ұзын бойлы жігіт шалқайып отыр. Ал оның сырласы Мьюриэл ешқайда көрінбеді.

— Ей, достар! — деп сәлемдесті салт атты көтеріңкі көңіл күйімен. — Міні, лейтенант Мэннингке арналған хат.

Ол аттан түсіп, ер-тоқымды алып, оралған лассоны жерге тастады да, ердің қасына ілінген тұсауды қолына алды. Жасақ бастығы лейтенант Мэннинг хатты оқыған тұста жаңағы жас жігіт тұсауды жабысқан балшықтан ұқыптап тазалап, өз айғырына деген қамқорлығын байқатыпты.

— Жігіттер, — деді лейтенант, рейнджерлерге қол бұлғап, — бұл мистер Джеймс Хейз. Жасағымыздың жаңа мүшесі. Капитан Маклин оны бізге Эль-Пасодан* жіберіпті. Хейз, сен атыңа шідер салып бітісімен, жігіттер саған кешкі асты ойластырып алады.

Жаңадан келгенді рейнджерлер құшақ жайып қарсы алды. Бірақ одан көз алмай, байқастап жүрген. Себебі сүйіктісін таңдаған бойжеткен қыздың сынынан гөрі шекарада жолдасты он есе артық сынмен қабылдайды. Сол жолдастың шыдамына, адалдығына, мақсатына, сабырлылығына өз өміріңіз де тәуелді болып қалуы мүмкін.

Тойымды тамақтан соң Хейз алау жанындағы шылым шеккендерге қосылды. Оның сыртқы келбеті серіктестерінің күмәнін толығымен сейілтіп жіберген жоқ. Олардың көз алдарында қарапайым ұзын бойлы, арықша, сарғылт шашты, күнге күйген, күлімсіреген әжуашыл жас жігіт тұрған.

— Достар, — деп бастады ол, — сендерді өз келіншегіммен таныстырып өтейін. Оны ешкім сұлу деп атаған емес, бірақ оның қасиеттері бар екенін өздерің көрерсіңдер. Кел жаныма, Мьюриэл!

Көк фланель көйлектің алдын ашқанда, оның қойнынан мүйізді бақа шыға келді. Тікенекті мойнында қылымсыған қызыл лента байланған. Ол иесінің тізесіне жорғалап түсіп, сонда қимылдамай отыра қалды.

— Бұл Мьюриэлдің, — деді Хейз, оратор сияқты қол сілтеп, — жақсы жақтары көптен көп. Ол ешқашан сөз қайтармайды, әрдайым үйде отырады, және жай күндер болсын, демалыс болсын жалғыз қызыл көйлегіне қанағат тұтып жүре береді.

— Мына кесірткеге қара! — деді бір рейнджер жымия күліп. — Мүйізді бақаларды көп рет көрсем де, ондайды серік қылған адамға бірінші рет кездесіп тұрмын. Бұл мақұлық сені тани ала ма сонда?

— Өз жағыңа ал да, бақыла, — деді Хейз.

Мүйізді бақа атауымен белгілі бұл шағын шолақ жәндіктердің еш зияны болмайды. Бағзы заманның құбыжықтары сияқты жиіркенішті болса да, олардың кішірейтілген ұрпағы ретінде көгершіннің жуастығын байқатады.

Рейнджер Хейзтің тізесінен Мьюриэлді ала салып, өз орнына оралды. Қолындағы жәндік тыпырлап, тырналап, екпінімен сытылуға тырысты. Рейнджер оны сәл ұстай тұрып, ақыры жерге түсірді. Аяқтарының ебедейсіз, күлкілі қимылдарымен бақа тез-ақ Хейздің қасына жетіп қалды.

— Мынауың керемет қой! — деді тағы бір рейнджер. — Құрт-құмырсқада сонша ұғыныс бар екенін ешқашан ойламаппын!

 

 

 

I

Ужин кончился, и в лагере наступила тишина, сопровождающая обычно свертывание папирос из кожуры кукурузных початков. Маленький пруд светился на темной земле, как клочок упавшего неба. Тявкали койоты. Глухие удары копыт выдавали присутствие стреноженных коней, продвигавшихся к свежей траве скачками, как деревянные лошадки-качалки. Полуэскадрон техасского пограничного батальона расположился вокруг костра.

Знакомый звук — шорох и трение чапарраля о деревянные стремена — послышался из густых зарослей повыше лагеря. Пограничники насторожились. Они услышали, как громкий, веселый голос успокоительно говорил:

— Подбодрись, Мьюриэл, старушка! Вот мы и приехали. А долгая получилась поездка, верно? Эх ты, допотопное существо! Да ну, будет тебе целоваться, право! И не цепляйся так крепко за мою шею. Надо тебе сказать, этот коняга под нами не очень тверд на ноги. Он еще, чего доброго, сбросит нас с тобой, если мы будем зевать.

После двух минут ожидания на лагерную площадку вылетела усталая серая в яблоках лошадь. Долговязый парень лет двадцати раскачивался в седле. Никакой Мьюриэл, к которой он обращался, не было видно.

— Эй, друзья, — весело закричал всадник, — вот тут письмо лейтенанту Мэннингу!

Он спешился, расседлал коня, опустил на землю свернутое в кольцо лассо и снял с луки седла путы. Пока лейтенант Мэннинг, командир полуэскадрона, читал письмо, он заботливо соскреб засохшую на путах грязь, показав тем самым, что бережет передние ноги своего коня.

— Ребята, — сказал лейтенант и помахал пограничникам рукой, — это мистер Джимми Хейз. Он зачислен в нашу часть. Капитан Мак-Лин прислал его к нам из Эль-Пасо. Хейз, когда стреножите коня, ребята вас накормят.

Пограничники приняли новичка радушно. Тем не менее они подвергли его внимательному осмотру и воздержались до поры до времени от окончательного приговора. Пограничники выбирают нового товарища в десять раз осмотрительнее, чем девушка возлюбленного. От выдержки, преданности, хладнокровия и меткой стрельбы вашего соседа в бою часто зависит ваша жизнь.

После плотного ужина Хейз присоединился к курящим у костра. Его внешность не рассеяла всех сомнений у его собратьев по оружию. Они видели всего лишь длинного, сухопарого юношу с выжженными солнцем волосами цвета пакли и загорелым простодушным лицом, на котором играла добрая, лукавая улыбка.

— Друзья, — сказал новый пограничник, — я сейчас представлю вас одной моей знакомой леди. Я никогда не слышал, чтобы ее называли красавицей, но вы согласитесь, что она все-таки ничего себе. Поди-ка сюда, Мьюриэл!

Он расстегнул свою синюю фланелевую рубаху. Из-за пазухи у него выползла рогатая лягушка. Ярко-красная ленточка была кокетливо повязана вокруг ее колючей шеи. Она сползла на колено к хозяину и уселась там неподвижно.

— Вот у этой самой Мьюриэл, — сказал Хейз с ораторским жестом, — имеется куча достоинств. Она никогда не спорит, она всегда сидит дома, и она довольствуется одним красным платьем и в будни и в воскресенье.

— Вы только посмотрите на эту погань! — сказал, смеясь, один из пограничников. — Видал я рогатых лягушек, но никогда не видел, чтобы кто-нибудь взял себе такую дрянь в товарищи. Она что, знает вас?

— Возьмите ее и увидите, — сказал Хейз.

Небольшая короткохвостая ящерица, известная под названием рогатой лягушки, совершенно безвредна. Она уродлива, как те доисторические чудовища, уменьшенным потомком которых она является, но кротка, как голубь.

Пограничник взял Мьюриэл с колен Хейза и вернулся на свое сиденье из свернутых одеял. Пленница вертелась, царапалась и энергично вырывалась из его руки. Подержав лягушку с минуту, пограничник опустил ее на землю. Неуклюже, но быстро она заработала своими уморительными лапками и остановилась у ноги Хейза.

— Здорово, разрази меня гром! — сказал другой пограничник. — Никогда не думал, что у этих насекомых столько соображения.

 

I

Supper was over, and there had fallen upon the camp the silence that accompanies the rolling of corn-husk cigarettes. The water hole shone from the dark earth like a patch of fallen sky. Coyotes yelped. Dull thumps indicated the rocking-horse movements of the hobbled ponies as they moved to fresh grass. A half-troop of the Frontier Battalion of Texas Rangers were distributed about the fire.

A well-known sound — the fluttering and scraping of chaparral against wooden stirrups — came from the thick brush above the camp. The rangers listened cautiously. They heard a loud and cheerful voice call out reassuringly:

"Brace up, Muriel, old girl, we're 'most there now! Been a long ride for ye, ain't it, ye old antediluvian handful of animated carpet-tacks? Hey, now, quit a tryin' to kiss me! Don't hold on to my neck so tight — this here paint hoss ain't any too shore-footed, let me tell ye. He's liable to dump us both off if we don't watch out."

Two minutes of waiting brought a tired "paint" pony single-footing into camp. A gangling youth of twenty lolled in the saddle. Of the "Muriel" whom he had been addressing, nothing was to be seen.

"Hi, fellows!" shouted the rider cheerfully. "This here's a letter fer Lieutenant Manning."

He dismounted, unsaddled, dropped the coils of his stake-rope, and got his hobbles from the saddle-horn. While Lieutenant Manning, in command, was reading the letter, the newcomer, rubbed solicitously at some dried mud in the loops of the hobbles, showing a consideration for the forelegs of his mount.

"Boys," said the lieutenant, waving his hand to the rangers, "this is Mr. James Hayes. He's a new member of the company. Captain McLean sends him down from El Paso. The boys will see that you have some supper, Hayes, as soon as you get your pony hobbled."

The recruit was received cordially by the rangers. Still, they observed him shrewdly and with suspended judgment. Picking a comrade on the border is done with ten times the care and discretion with which a girl chooses a sweetheart. On your "side-kicker's" nerve, loyalty, aim, and coolness your own life may depend many times.

After a hearty supper Hayes joined the smokers about the fire. His appearance did not settle all the questions in the minds of his brother rangers. They saw simply a loose, lank youth with tow-coloured, sun-burned hair and a berry-brown, ingenuous face that wore a quizzical, good-natured smile.

"Fellows," said the new ranger, "I'm goin' to interduce to you a lady friend of mine. Ain't ever heard anybody call her a beauty, but you'll all admit she's got some fine points about her. Come along, Muriel!"

He held open the front of his blue flannel shirt. Out of it crawled a horned frog. A bright red ribbon was tied jauntily around its spiky neck. It crawled to its owner's knee and sat there, motionless.

"This here Muriel," said Hayes, with an oratorical wave of his hand, "has got qualities. She never talks back, she always stays at home, and she's satisfied with one red dress for every day and Sunday, too."

"Look at that blame insect!" said one of the rangers with a grin. "I've seen plenty of them horny frogs, but I never knew anybody to have one for a side-partner. Does the blame thing know you from anybody else?"

"Take it over there and see," said Hayes.

The stumpy little lizard known as the horned frog is harmless. He has the hideousness of the prehistoric monsters whose reduced descendant he is, but he is gentler than the dove.

The ranger took Muriel from Hayes's knee and went back to his seat on a roll of blankets. The captive twisted and clawed and struggled vigorously in his hand. After holding it for a moment or two, the ranger set it upon the ground. Awkwardly, but swiftly the frog worked its four oddly moving legs until it stopped close by Hayes's foot.

"Well, dang my hide!" said the other ranger. "The little cuss knows you. Never thought them insects had that much sense!"

 

 

 

II

Шекарашылардың бәрі Джимми Хейзге жылы қабақ танытты. Оның шексіз ақкөңілдігі мен сарқылмайтын зілсіз әзілдері лагерь өміріне жақсы жарап шықты. Мүйізді бақасын ол әрдайым қасында ұстап жүрді. Жол жүргенде көйлектің ішінде, демалғанда тізесінде не иығында, ұйықтағанда көрпе астында — бар жағдайда бұл сұмпайы жәндік жанынан табылатын.

Джимми Оңтүстік пен Батыстың ауылды жерлеріне тән әзілкештіктің түріне ие болған еді. Ойын-сауықты ойдан шығаруды немесе өткіртілді жауап қайтаруды білмеген ол, бір күлкілі идеяны тауып алды да, оны әуестене пайдаланып жүрді. Қолға үйретілген, қызыл лентасы тағылған бақамен достарын күлдіріп жүруді Джимми өз тапқырлығының белгісі деп түсінген. Ал бұл құтты идеяны енді неге үнемі қолданбасқа?

Джимми мен оның бақасы арасында қандай сезімдер қалыптасқанын дәлме-дәл анықтау мүмкін емес. Мүйізді бақалардың берік қатынастарға қабілеттілігі жайында ешқандай симпозиум өткізілмегендіктен, Джиммидің сезімін сипаттаған оңайырақ болады. Ол Мьюриэлді өз тапқырлығының жауһары ретінде мәпелеп, оған шыбын-шіркейді аулап, Солтүстіктен ескен желдерден қорғап жүрді. Ол қамқорлығын көбінесе өзімшілдік себептермен танытса да, керек уақытта бақасы оған есесін жүз еселеп қайтаратын. Сәл құштарлық танытқан рейнджерге осылай шектен тыс жайдарылықпен қарау бақалар арасында жиі кездеседі.

Серіктестері Джимми Хейздің кішіпейілділігі мен қылжақтығына сүйсінсе де, оған байланысты соңғы шешімді шығаруға асықпады. Себебі лагерьде сенделіп өмір кезу рейнджердің басты мақсаты емес. Алты атар револьвермен заң мен тәртіпті орнатып, барымташыларды қуып, шақар қылмыскерлерді ұстау деген бар, оған баскесерлермен шайқасуды қосыңыз, және чапарральдан бандиттерді қуалау керектігін ұмытпаңыз. Джиммидің өз айтуынша, ол көбіне сиыр қараушының жұмысына әдеттенген, рейнджерлік соғысу тәсілдеріне үйретілмеген. Сондықтан жасақтағылар, өз араларында, оның оқ астына түссе не істерін түрліше пайымдап жүрген. Білмейтін болсаңыз, бар жасақтың ары мен абыройы құрамындағы әр сарбаздың жеке батылдығына тіреледі.

Екі айдай шекара жақ тым-тырыс болды. Рейнджерлер лагерьде селқостанып сұлап жатқан. Ал кейін, іштері пысқан шекарашылардың қуанышына орай, Мексиканың көрнекті басбұзары мен барымташысы Себастиано Салдар қасындағы жортуылшыларымен Рио-Грандеден өтіп, техастық жағалауға ойран сала бастады. Бұл Джимми Хейздің өз мінезін көрсетуге сәті түскен кез сияқты еді. Жасақ құлшына торуылға көшкен, бірақ қарсыластардың аттары мықты болғандықтан, оларды аңду қиынға соққан.

Кештердің бірінде, күн батқанға дейін, рейнджерлер ұзақ жолдан соң аялдама жасаған еді. Олар бекон қуырып, кофе пісіріп жатқан. Шаршап біткен аттары қасында, ер-тоқымдары алынбаған. Тұтқиылдан револьвер атып, айқай-шу салып ну тоғайдан Себастиан Салдар адамдары қарғып шыға келді. Бұны ешкім күтпеген еді. Ашуланған рейнджерлер ауыр сөздерді еске түсіріп, винчестерлерін қолға алды. Бірақ бұл таза мексикалық көзбояушылықпен жасалған шабуыл болатын, жаңағы шулы қойылымнан кейін шапқыншылар өзен бойымен төмен қарай шаба жөнелді. Рейнджерлер аттарына ырғып мініп, мексикандықтардың соңына түсті, алайда екі шақырымдай ғана қашықтықта аттардың төзімі тауысылып қалды да, лейтенант Мэннингтің бұйрығымен бәрі лагерьге оралды.

Осы арада Джимми Хейздің жоғалып кеткені белгілі болды. Бір адам оның шабуыл бастағанда атқа қарай жүгіргенін байқаған екен, бірақ содан бері ол ешкімнің көзіне ілінбеді. Таң атқанда да Джимми табылған жоқ. Төңіректің бәрін аралап шыққан шекарашылар өлген не жараланған ешбіреуге кездеспеді. Мексикалықтардың артынан іздеумен қайта шықса, олар да із-түзсіз жоғалып кетті. Театрдағыдай қоштаса салған бұл зұлым Салдар өз адамдарымен өзеннен кері өтіп кеткен болар, деп ұйғарды Мэннинг. Шынымен де, оның шабуылдары туралы еш жаңа хабар түспеді.

Бұл рейнджерлерге көңілсіз жағдайларынан айығып шығуға уақыт бергендей болды. Аталып өткендей, жасақтың ары мен абыройы құрамындағы әр сарбаздың жеке батылдығына тіреледі. Қалыптасқан ортақ пікір бойынша, қатты оқтың зуылынан Джимми Хейздің зәресінен дым қалмады. Басқа себеп табылмады. Бак Дэвистің айтуы бойынша, Джимми атқа қарай жүгірген сәттен бері мексикандықтар бірде-бір оқ атпаған көрінеді. Яғни оны ешкім де атып түсірген жоқ. Иә, ол өзінің алғашқы шайқасынан безіп шықты және ешқашан қайтып оралмайды, себебі өзіңе бағытталған сан мылтықтан гөрі серіктестерінің өшіне шыдау әлдеқайда қиын екенін білген болар.

Осылай Маклин батальонының Мэннинг бастауындағы адамдар түнерген түрлерімен қызметін жалғастыра берді. Байрақтарындағы алғашқы дағы еді. Бұған дейін шекара қорғайтын рейнджерлер арасында ешкім де ақ мамығын көрсетіп қойған емес. Бәрі Джимми Хейзді жақсы көретін, енді бұл көңіл-күйлерінің одан да қатты түсіп қалуына себеп болған.

Күннен кейін күн, апталар мен айлар өтсе де, лагерьдің үстін сол шайылмаған арсыздық бұлты басып тұрған.

II

Джимми Хейз стал общим любимцем в лагере пограничников. Он обладал бесконечным запасом добродушия и неиссякаемым мягким юмором, который очень ценится в походной жизни. Он был неразлучен со своей рогатой лягушкой. За пазухой во время езды, на плече или на колене в лагере, под одеялом ночью — маленький уродец никогда не покидал его.

Джимми был шутником того типа, который преобладает в сельских местностях Запада и Юга. Не умея ни изобрести что-нибудь новое по части развлечений, ни сострить экспромтом, он набрел как-то раз на забавную мысль и крепко ухватился за нее. Ему показалось очень смешным иметь при себе для развлечения друзей ручную рогатую лягушку с красной ленточкой на шее. Это была счастливая мысль — почему же не развивать ее до бесконечности?

Отношения, связывавшие Джимми с его лягушкой, трудно поддаются определению. Способна ли рогатая лягушка на прочную привязанность, это вопрос, для разрешения которого мы не располагаем данными. Легче угадать чувства Джимми. Мьюриэл была перлом его остроумия и в качестве такового была им нежно любима. Он ловил для нее мух и защищал ее от холодного ветра. Заботы его были наполовину эгоистичны, и все же, когда пришло время, она отплатила ему сторицей. Немало других Мьюриэл так же щедро вознаграждали других Джимми за их поверхностное увлечение.

Джимми не сразу добился полного признания со стороны своих товарищей. Они любили его за простоту и чудачества, но над ним все еще висел тяжелый меч отсроченного приговора. Жизнь пограничников состоит не только в том, чтобы дурачиться в лагере. Приходится еще выслеживать конокрадов, ловить опасных преступников, драться со всякими головорезами, выбивать из чапарраля шайки бандитов, насаждать закон и порядок с помощью шестизарядного револьвера. Джимми, по собственному его признанию, был преимущественно ковбоем и не имел опыта в пограничной войне. Поэтому пограничники в его отсутствие усиленно гадали, как он будет вести себя под огнем. Ибо, да будет всем известно, честь и гордость каждого пограничного отряда зависят от личной отваги составляющих его солдат.

Два месяца на границе было спокойно. Солдаты бездельничали в лагере. А затем, к великой радости изнывавших от скуки защитников границы, Себастьяно Салдар, знаменитый мексиканский головорез и угонщик скота, перешел со своей шайкой Рио-Гранде и стал производить опустошения на техасском берегу. Теперь были основания предполагать, что скоро Джимми Хейзу представится случай показать, чего он стоит. Отряд гонялся за бандитами неустанно, но у Салдара и его людей кони были, как у Лохинвара, и настигнуть их было нелегко.

Однажды вечером, перед закатом, пограничники после долгого перехода остановились на отдых. Усталые лошади стояли тут же, нерасседланные. Люди жарили сало и варили кофе. Вдруг из чащи зарослей на них выскочил Себастьяно Салдар со своей шайкой, стреляя из шестизарядных револьверов и оглашая воздух отчаянными воплями. Это было полной неожиданностью. Пограничники, раздраженно ругаясь, схватились за винчестеры; но атака оказалась лишь показным выступлением чисто мексиканского типа. После этой шумной демонстрации налетчики с оглушительным криком ускакали прочь вдоль реки. Пограничники вскочили на коней и пустились в погоню; но уже мили через две их лошади выдохлись, и лейтенант Мэннинг отдал приказ прекратить погоню и вернуться в лагерь.

Тут обнаружилось, что Джимми Хейз исчез. Кто-то вспомнил, что, когда началась тревога, он побежал к своей лошади, но после этого никто его не видел. Наступило утро, а Джимми все не было. Думая, что он лежит где-нибудь убитый или раненый, пограничники обыскали все окрестности, но безуспешно. Тогда они пошли по следам банды Салдара, но она как в воду канула. Мэннинг решил, что коварный мексиканец после своего театрального прощания снова ушел за реку. И действительно, ни о каких дальнейших набегах сведений не поступало.

Это дало пограничникам время разобраться в своих неприятностях. Как уже было сказано, честь и гордость каждого пограничного отряда зависят от личной отваги составляющих его солдат. И теперь они были уверены, что свист мексиканских пуль обратил Джимми Хейза в позорное бегство. Бак Дэвис хорошо помнил, что мексиканцы не дали ни одного выстрела, после того как Джимми побежал к своей лошади. Таким образом, он не мог быть убит. Нет, он бежал от своего первого боя и не захотел вернуться, зная, что презрение товарищей труднее вынести, чем вид направленных на тебя винтовок.

И в отряде Мэннинга из пограничного батальона Мак-Лина было невесело. Это было первое пятно на их знамени. Ни разу еще за всю историю пограничной службы ни один солдат не показал себя трусом. Все они любили Джимми Хейза, и это еще больше портило дело.

Проходили дни, недели и месяцы, а облачко неизжитого позора все еще висело над лагерем.

II

Jimmy Hayes became a favourite in the ranger camp. He had an endless store of good-nature, and a mild, perennial quality of humour that is well adapted to camp life. He was never without his horned frog. In the bosom of his shirt during rides, on h is knee or shoulder in camp, under his blankets at night, the ugly little beast never left him.

Jimmy was a humourist of a type that prevails in the rural South and West. Unskilled in originating methods of amusing or in witty conceptions, he had hit upon a comical idea and clung to it reverently. It had seemed to Jimmy a very funny thing to have about his person, with which to amuse his friends, a tame horned frog with a red ribbon around its neck. As it was a happy idea, why not perpetuate it?

The sentiments existing between Jimmy and the frog cannot be exactly determined. The capability of the horned frog for lasting affection is a subject upon which we have had no symposiums. It is easier to guess Jimmy's feelings. Muriel was his chef-d'oeuvre-of wit, and as such he cherished her. He caught flies for her, and shielded her from sudden northers. Yet his care was half selfish, and when the time came she repaid him a thousand fold. Other Muriels have thus overbalanced the light attentions of other Jimmies.

Not at once did Jimmy Hayes attain full brotherhood with his comrades. They loved him for his simplicity and drollness, but there hung above him a great sword of suspended judgment. To make merry in camp is not all of a ranger's life. There are horse-thieves to trail, desperate criminals to run down, bravos to battle with, bandits to rout out of the chaparral, peace and order to be compelled at the muzzle of a six-shooter. Jimmy had been "'most generally a cow-puncher," he said; he was inexperienced in ranger methods of warfare. Therefore the rangers speculated apart and solemnly as to how he would stand fire. For, let it be known, the honour and pride of each ranger company is the individual bravery of its members.

For two months the border was quiet. The rangers lolled, listless, in camp. And then — bringing joy to the rusting guardians of the frontier — Sebastiano Saldar, an eminent Mexican desperado and cattle-thief, crossed the Rio Grande with his gang and began to lay waste the Texas side. There were indications that Jimmy Hayes would soon have the opportunity to show his mettle. The rangers patrolled with alacrity, but Saldar's men were mounted like Lochinvar, and were hard to catch.

One evening, about sundown, the rangers halted for supper after a long ride. Their horses stood panting, with their saddles on. The men were frying bacon and boiling coffee. Suddenly, out of the brush, Sebastiano Saldar and his gang dashed upon them with blazing six-shooters and high-voiced yells. It was a neat surprise. The rangers swore in annoyed tones, and got their Winchesters busy; but the attack was only a spectacular dash of the purest Mexican type. After the florid demonstration the raiders galloped away, yelling, down the river. The rangers mounted and pursued; but in less than two miles the fagged ponies laboured so that Lieutenant Manning gave the word to abandon the chase and return to the camp.

Then it was discovered that Jimmy Hayes was missing. Some one remembered having seen him run for his pony when the attack began, but no one had set eyes on him since. Morning came, but no Jimmy. They searched the country around, on the theory that he had been killed or wounded, but without success. Then they followed after Saldar's gang, but it seemed to have disappeared. Manning concluded that the wily Mexican had recrossed the river after his theatric farewell. And, indeed, no further depredations from him were reported.

This gave the rangers time to nurse a soreness they had. As has been said, the pride and honour of the company is the individual bravery of its members. And now they believed that Jimmy Hayes had turned coward at the whiz of Mexican bullets. There was no other deduction. Buck Davis pointed out that not a shot was fired by Saldar's gang after Jimmy was seen running for his horse. There was no way for him to have been shot. No, he had fled from his first fight, and afterward he would not return, aware that the scorn of his comrades would be a worse thing to face than the muzzles of many rifles.

So Manning's detachment of McLean's company, Frontier Battalion, was gloomy. It was the first blot on its escutcheon. Never before in the history of the service had a ranger shown the white feather. All of them had liked Jimmy Hayes, and that made it worse.

Days, weeks, and months went by, and still that little cloud of unforgotten cowardice hung above the camp.

III

Өтіп қалған бір жылдың ішінде лейтенант Мэннинг және оның сәл ғана құрамдық өзгеріске ұшыраған жасағы көп тұрақ айырбастап, жүздеген шақырымдарға созылған алқапты қаруымен қорғап аралап шықты. Кейін олар баяғы өзен бойындағы лагерлеріне жақын орналасқан жерге, контрабандистерге қарсы күрес жүргізуге жіберілген болатын. Бір күні олар тал-шілік басқан жазық дала бойымен жүргенде, ашық балшықты алаңға шығып қалды. Мұнда олардың көз алдарынан әлдеқашан болған бір үрейлі оқиғаның көрінісі ашылды.

Бір жырада үш мексикандықтың қаңқалары жатқан. Олардың кім екені киімінен түсінікті болатын. Қаңқалардың ең ірісі өткен өмірде Себастиано Салдар есімімен белгілі болған. Қасында бүкіл Рио-Грандеге таныс сомбреро — жалпақ, алтынмен өрнектелген бас киімі — жатқан, үш жерінен оқпен тесілген. Жыраның шетінде мексикандықтардың тот басқан винчестерлері табылды — бәрі де бір нүктеге бағытталған.

Ол жаққа қарай елу қадамдай жер басып, рейнджерлер тағы бір қаңқаға кез болды. Ол жаңағы үшеуге мылтығымен көздеп жатқан қалпында, шағын бір ойпаңда жатты. Әлбетте, бұл өліспей қоймайтын шайқастардың бірі болды. Соңғы табылған адамның тұлғасын айқындап көрсететін ешқандай белгі болмады. Үстіндегі әбден тозған шоқпыттары кез келген шаруаның не ковбойдың киіміне ұқсаған еді.

— Мал бағушы шығар, — деді Мэннинг, — жалғыз өзі қоршауда қалып қойды ғой. Жақсы жігіт! Өлер алдында оларға жандарын көздеріне көрсетіп қойыпты. Дон Себастиано туралы ештеңе естімегеніміз осыдан екен!

Келесі мезетте мәйіттің шоқпыттары ішінен мүйізді бақа өрмелеп шықты да, қаңқаның иығында отыра қалды, мойнында өңіп қалған қызыл лентасы бар. Ол үн-түнсіз оқиғаның мән-жайын ашып тастағандай болды. Шорқақ ұзын бойлы жігітіміз мексикандық шапқыншыларды қуалау кезінде барлық жолдастарының алдына түсіп, өз жасағының арын сақтау жолында құрбан болып кеткен екен.

Рейнджерлер мәйіт алдында тығыз жиылды, сол кезде олардың алқымдарынан қатты айқай шықты. Бұл олардың әрі қоштасуы, әрі жоқтауы, әрі жаназасы, әрі салтанатты ұраны болды. Өлген жолдасына арналған бір әпенді реквием, деп ойлап қалуыңыз мүмкін, бірақ Джимми Хейз оны ести алғанда, бәрін де түсінер еді.

III

Год спустя, оставив позади много стоянок и изъездив с оружием в руках много сотен миль, лейтенант Мэннинг почти с тем же составом людей был послан на борьбу с контрабандистами на несколько миль ниже по реке от их старого лагеря. Однажды, пересекая густо заросшую мескитом равнину, они выехали на луг, изрезанный овражками. Тут глазам их представилась немая картина давнишней трагедии.

В одном из овражков лежали скелеты трех мексиканцев. Их можно было узнать только по платью. Самый большой скелет был когда-то Себастьяно Салдаром. Его громадное дорогое сомбреро с золотыми украшениями — шляпа, известная по всему Рио-Гранде, — лежало тут же, пробитое тремя пулями. На краю овражка покоились заржавевшие винчестеры мексиканцев — все они были направлены дулами в одну сторону.

Пограничники проехали в ту сторону пятьдесят ярдов. Там, в небольшой впадине, все еще целясь из винтовки в тех троих, лежал еще один скелет. Это был бой на взаимное уничтожение. Ни по каким признакам нельзя было опознать одинокого защитника. Его одежда, насколько можно было в ней разобраться после работы дождей и солнца, могла быть одеждой любого ранчмена или ковбоя.

— Какой-нибудь ковбой, — сказал Мэннинг. — Они настигли его одного. Молодец парень! Задал он им горячих, прежде чем они укокошили его! Так вот почему мы больше ничего не слышали о доне Себастьяно!

И вдруг из-под истрепанных непогодой лохмотьев мертвеца вылезла рогатая лягушка с полинявшей красной ленточкой вокруг шеи и уселась на плече своего давно успокоившегося хозяина. Безмолвно рассказала она повесть о неопытном юноше и быстроногом сером в яблоках коне — как они в погоне за мексиканскими налетчиками обогнали всех своих товарищей и как мальчик погиб, поддерживая честь своего отряда.

Пограничники теснее столпились у трупа, и, словно по данному знаку, дикий вопль вырвался из их уст. Этот вопль был и панихидой, и надгробной речью, и эпитафией, и торжествующей песнью. Странный реквием над прахом павшего товарища, скажете вы, но, если бы Джимми Хейз мог его услышать, он бы все понял.

III

Nearly a year afterward — after many camping grounds and many hundreds of miles guarded and defended — Lieutenant Manning, with almost the same detachment of men, was sent to a point only a few miles below their old camp on the river to look after some smuggling there. One afternoon, while they were riding through a dense mesquite flat, they came upon a patch of open hog-wallow prairie. There they rode upon the scene of an unwritten tragedy.

In a big hog-wallow lay the skeletons of three Mexicans. Their clothing alone served to identify them. The largest of the figures had once been Sebastiano Saldar. His great, costly sombrero, heavy with gold ornamentation — a hat famous all along the Rio Grande — lay there pierced by three bullets. Along the ridge of the hog-wallow rested the rusting Winchesters of the Mexicans — all pointing in the same direction.

The rangers rode in that direction for fifty yards. There, in a little depression of the ground, with his rifle still bearing upon the three, lay another skeleton. It had been a battle of extermination. There was nothing to identify the solitary defender. His clothing — such as the elements had left distinguishable — seemed to be of the kind that any ranchman or cowboy might have worn.

"Some cow-puncher," said Manning, "that they caught out alone. Good boy! He put up a dandy scrap before they got him. So that's why we didn't hear from Don Sebastiano any more!"

And then, from beneath the weather-beaten rags of the dead man, there wriggled out a horned frog with a faded red ribbon around its neck, and sat upon the shoulder of its long quiet master. Mutely it told the story of the untried youth and the swift "paint" pony — how they had outstripped all their comrades that day in the pursuit of the Mexican raiders, and how the boy had gone down upholding the honour of the company.

The ranger troop herded close, and a simultaneous wild yell arose from their lips. The outburst was at once a dirge, an apology, an epitaph, and a paean of triumph. A strange requiem, you may say, over the body of a fallen, comrade; but if Jimmy Hayes could have heard it he would have understood.

   Аударған Ерден Қарсыбеков