Көктем лебі

(О. Генри)

Предвестник весны

(О. Генри)

The Harbinger

(O. Henry)

 

Ауылдың енжар тұрғыны жазғытұрымның жақындағанын сезе бастағанға дейін-ақ, қала тұрғыны көкке оранған ханымның өз тағына оралып жайғасқанын нақты біліп тұрады. Ол төрт қабырғасында таңғы асын жей отырып, газет бетін ашады да, журналистердің жайнаған мәтіндерін шолып шығады. Иә, бұрындары көктемнің белгілерін өз сезімдеріміз айқындап жатса, қазіргі кезде бұны Ассошиэйтед Пресс агенттігі талдап жүреді.

Хакенсактағы алғашқы таңшымшық құсының сайрағаны, Беннингтондағы үйеңкі ағаштары шырынының толқуы, Сиракуздағы Бас көшені бойлай өскен қызылталдардың ақ мамықты бұршақтары, Блю-Пойнттен шыққан аққу әні, Сент-Луиске соққан жылдағы торнадо, Помптон бойынша өрік өнімінің пессимистік көрсеткіштері, жабайы болған және қолға үйретілген ақсақ қаздың Билджуотердегі тоғанға оралуы, конгрессмен Джинкстің дәрілік синдикат тарапынан хинин бағасын көтермелеу әрекеттерін әшкерелеуі, биік теректің панасында демалғандардың ағашқа түскен найзағайдан шошуы, Аллегени өзенінде мұздың жылжи бастауы, тілшінің мүк үстінен шыққан шегіргүлді тауып алғаны — бұл хабардың бәрі (ауылдағылар қар басқан жерлеріне қарай бергенде) қалалықтарға сым байланысы арқылы жылдам жеткізілетін.

Бірақ бұл сыртқы белгілері ғана еді. Көктемнің таза лебі ең бірінші жүрекке жетеді. Стрефон өзінің Хлоясын* және Майк өзінің Мэггиін іздей бастағанда ғана, көктем келді деуге болады, және Сквайр Петтигрюдің жайылымында ұзын сылдырмақты жыланның өлтірілгені туралы жаңалықты растауға болады.

Шегіргүлдің алғашқы гүлі атылмай тұрып, Юнион-Скверде мистер Питерс, мистер Рэгздейл мен мистер Кид ұзын орындыққа отырып, сөз байласа бастады. Мистер Питерс бұл қаңғыбастардың ішіндегі д'Артаньяны* еді. Саябақтың көк кілемінде ол ең күңгірт, ең жалқау, ең көріксіз дақ сияқты болып көрінсе де, дәл сол кезде қалған екеудің бастаушысы еді.

Мистер Питерстің жұбайы бар еді. Бұған дейін бұл жәйт оның Рэгзи мен Кидпен байланысына еш әсер етпеді, бірақ бүгін олар бұнысына ерекше назар аударыпты. Үйленуге асықпаған достары мистер Питерске жымиып қарап, оның жанұялық өмірде қалай ғана тұншығып кетпегенін жиі айтып жүретін. Қазір болса, олар оның асқан алғырлығын мойындауға мәжбүр болған.

Себебі миссис Питерсте бір доллар болған екен. Бүтін әрі заңды күші бар, салықтар мен борыштарды өтеуге жарамды бір долларлық банкнот. Енді оны қалайша қағып алуға болатынын бұл үш әккі ноян талқыға салды.

— Доллар екенін қалай білдің? — деп сұрады Рэгзи, аталған соманың ірілігіне күмәнданып.

— Оны көмірші көріп қойған, — деді мистер Питерс. — Кеше жұмыстарымен шығып кеткен. Ал таңғы асқа бір тілім нан мен бір кесе кофе берді, өзі доллармен жүрді.

— Бұл барған жауыздық! — деді Рэгзи.

— Егер біз оған келіп, жұдырықпен бір салып, аузына орамал тығып, ақшаны алып кетсек, — деп Кид ойлана бастады. — Қатыннан қорқпайтын шығарсыңдар, а?

— Ол айғай салса, бізді ұстап алады ғой, — деп қайтарды Рэгзи. — Жұртқа толы үйде әйелге қол көтерген жақсылыққа апармас.

— Құрдастар, — деді мистер Питерс, сары мұртша-сақалын жыбырлатып қойып, — менің әйелім туралы сөйлеп тұрғандарыңды ұмытпаңдар. Оған күш көрсетпекші болмаңдар, егер әрине бұл...

— Магуайр, — деп сөзін бөлді Рэгзи, — өзінің сыра жарнамасын шығарып қойды. Осы доллар болғанда, біз...

— Жетер! — деді мистер Питерс, өз ернін жалап қойып. — Қалай болса да, бұл парақ ақшаны қолға түсіруіміз керек. Өз әйелім болған соң, бұны өзім шешейін. Үйге барам да, тартып алам. Мені осында күтіңдер.

— Бүйірінен бір ұрсаң, қайда не жатқанын тез-ақ айтады ғой, — деді Кид.

— Әйелді ұрған ерге жарамас, — деді Питерс сыпайы түрімен. — Сәл ғана буындырып қойсақ, кеңірдекті кішкене ғана қысып... сол жететін сияқты, және ізі де қалмайды. Мені күтіңдер, доллармен қайтып келемін.

Питерстер Жетінші авеню мен өзеннің арасындағы көппәтерлі үйде тұрған. Олардың бөлмесі жоғарғы қабатта орналасқан еді, қараңғылығы сондай, жалға беруші соның ақысын алып тұрғанда, ылғи да қызарып тұратын. Миссис Питерс анда-санда біреудің кірін жуып не үйін тазалап, өз күнін көретін. Мистер Питерс болса, соңғы бес жылда бір де бір тиын таппай, жұмыссыз жүре беретін. Солай бола тұрып, өзара жеккөрушілікке және жоқшылыққа қарамастан, бірге өмір сүрген. Осындай өмірі әдетке айналған еді, себебі әдет жерді де біртұтас күйде ұстайтын күш қой; жосықсыздау гравитация теориясы* бұны түсіндіре ала ма?!

Миссис Питерс өзінің 200-фунттық* денесін екі орындықтың мықтысына орналастырып, жалғыз терезеден көрініп тұрған кірпіш қабырғаға тесіле қарап жатқан. Көздері қызарып, дымқылданып кеткен. Бұл бөлменің жиһазы бір қоларбаға сияр еді, бірақ еш жұмысшы бұны тиеп әкетуге әуреленбес еді.

Есіктен мистер Питерс кірді. Оның күшіктікіндей жылтылдаған көздерінде бір ынтызарлық байқалды. Әйелі бұны түсініп қойса да, ол аш болып қалған ба деп, себебін қате жорамалдады.

— Түн түспегенше саған тамақ жоқ, — деді ол, қайтадан терезеге бұрылып. — Өзінің ашқарақ жүзіңді бұл жақтан бұр.

Мистер Питерс өзі мен әйелінің арасындағы қашықтықты көзбен мөлшерлеп тұрды. Тосыннан оның үстіне секірсе, құлатуға болар еді, және достарына айтып кеткен буындыру тактикасын қолдануға болатын еді. Көпіріп айтқан болар — иә, әйеліне қарсы күш жұмсауға оның осы күнге шейін батылы барған емес — бірақ тәтті суық сыра туралы ойлары оның жүйкесін сергітіп қойды да, ол енді джентльмен ледиге қалай қарау керек туралы қағидаларын басқаша түсінуге дайын болды. Алайда артық әрекет жасауға ерінген ол, алдымен дипломатия өнеріне жүгінуге талпыныс жасады — өзін табысқа қол жеткізіп үлгірген күйде ұстап, тәкаппарлана тұра қалды.

— Сенде бір доллар бар, — деді ол, неғұрлым әсерлі кейіппен сөйлеп (осы тұста оған аузындағы сигарасы ғана жетіспей тұрған).

— Иә, солай, — деп миссис Питерс қойнынан қағаз ақшаны шығарды да, оны шытырлатып жіберді.

— Маған жұмыс табылды ғой, әлгі... шай дүкенінде, — деді мистер Питерс. — Ертеңнен бастап шығамын. Бірақ ол үшін не керек қой, әлгі...

— Өтірікшісің, — деді миссис Питерс, ақшаны қайтадан қойнына салып. — Сені шай дүкеніне де, асханаға да, жайма базарға да ешкім алмайды. Мен осы долларды табу үшін нешетүрлі киім жуып, қолымның терісін жырып жібердім. Сенің шөліңді басу үшін қиналдым ба мен? Жоғал бар! Ақша туралы ұмыт.

Бұдан Талейран* әдісінің мақсатқа жетпегені белгілі болды. Бірақ дипломатия сонымен бітпейді ғой. Мистер Питерс өзінің өнертапқыштығына сүйеніп, жаңа әдіске бірден көшті. Көзінде сары уайымның белгілері көрінді.

— Клара, — деді ол күбірлеп, — ары қарай қарсыласқан дұрыс болмас. Сен мені ешқашан да түсінбегенсің. Ант етемін, ауыртпалық толқындарынан тұншығып, батып кетпес үшін бар күшімді салып жүргеммін, бірақ...

— Кемпірқосақты доғар да, босқа дәмеленбе, — деді миссис Питерс күрсініп. — Бұл сөзіңді қанша рет естігем. Анау сөреде бос кофе қалбыры жатыр, соның артында карбол дәрісі бар. Соны іше сал.

Мистер Питерс ойланып қалды. Енді не істемекшіміз? Ескі тәсілдерінен пайда шықпады. Екі әккі нояны оны жауынгерлік даярлықпен саябақтағы ұзын орындықта тосып жатқан. Конға оның намысы қойылған болатын. Бұл шабуылға жеке өзі атанған еді, енді қуаныш пен жұбанышты сыйлайтын олжамен қайтып келмесе болмайды. Ал сол дәме еткен доллар және өзінің арасында тек оның әйелі ғана тұрған — жастайынан бірге жүрген, қазір қатты үлкейген қыз ғой... міні! Тағы қайталап шықсам, қайтеді?! Бұрында оның жылы сөздерінен ол еріп қалатын және артынан еріп жүретін, бірақ содан қаншама жыл өтті. Ауыр кедейшілік пен өштік бұның бәрін артта қалдырды. Бірақ Рэгзи мен Кид уәде қылған долларды күтіп отыр ғой!

Мистер Питерс өзінің өткір көзқарасымен әйеліне бір қарап жіберді. Ол арбалған кейіппен терезеге үңілген еді, ал оның бырсиған денесі орындыққа әрең дегенде сиятын. Көздерінде жақын арада ғана жылап алғанның белгілері көрінді. «Бұдан бірдеме шығар ма екен?» — деп мистер Питерс өз-өзінен сұрады.

Ашылған терезеден кірпіш қабырғалар мен сұр, қаңыраған аулалар көрінген еді. Егер ескен ауаның жылылығы болмаса, қаланы әлі қыс мезгілі билеп жатыр деуге болатын еді. Бірақ көктем зеңбіректердің күрсілімен келе қоймайды. Ол — сапер әрі минашы, сондықтан сіз де капитуляция етуге мәжбүр боласыз.

«Тырысып көрейін», — деді мистер Питерс өз-өзіне, және бетін біртүрлі ғып қисайтты.

Ол әйеліне жақындап, қолын оның иығына салды.

— Клара, жаным, — деді ол итбалықты ғана алдауға жарайтын үнімен, — ұрыса бермейікші. Менің шырағым сен емессің ба, айналайын?

Мынауыңыз тіпті ұят, мистер Питерс! Купидонның* қара тізіміне іліндіңіз. Сіз бопсалау мен Махаббаттың киелі сөздерін бұрмалау баптары бойынша айыпты болып таныласыз.

Бірақ көктемнің сиқыры орындалып шықты. Жылы ескен леп бұл қарапайым, қараңғы бөлмеге де жетіп қойды. Қанша қисынсыз болса да, бірақ бұл қақпанға біз бәріміз де бір күні түсеміз.

Миссис Питерс Ниобея* әлде Ниагара* сияқты жастарын ағызып, қызарған түрімен өзінің бұйырушысының мойнына асылды да, ағыл-тегіл жылай бастады. Қойнындағы долларды суырып алуға мистер Питерс қанша талпынса да, қолдарын әйелінің құшағынан шығара алмады.

— Сен мені сүйесің бе, Джеймс? — деп сұрады миссис Питерс.

— Қатты сүйем, — деді Джеймс, — бірақ...

— Ауырып қалдың ғой! — деп саңқ етті миссис Питерс. — Бірнәрседен шаршадың ба?

— Сәл әлсіреп қалдым, — деді мистер Питерс. — Мен...

— Тоқта, саған не көмектесерін білемін. Бір минут тоса тұр, Джеймс, мен қазір-ақ оралам.

Оны тағы құшақтап жіберсе, мистер Питерс Қаһарлы Түрікпен* бір күресіп алғандай күйде болып қалды. Әйелі оны жіберді де, бөлмеден шығып, астыға қарай жөнелді.

Мистер Питерс бармақтарын иық бауының астына салып жіберді.

— Жақсы, — деді ол, үстіге қарап. — Нәзік жеріне дәл тидім. Кемпірімнің әлі де сондай сезімтал екенін білмеппін. Мен тура Клод Мельноттың* өзі сияқты болдым. Қалай, а? Енді доллар қалтама түсті деуге болады. Ол қайда шығып кеткен екен? Екінші қабатта тұратын миссис Малдунға шығар, оған татуласып қойғанымызды айтар. Жылы сөйлегенді енді көбірек қолданайын. Рэгзидің жұдырыққа салуы түкке тұрмайды екен!

Миссис Питерс қайтып келді де, оған сарсапарилла* бөтелкесін берді.

— Менде бұл доллар болғаны қандай жақсы болды, — деді ол. — Қатты жүдеп қалыпсың, қарағым.

Күйеуінің аузына тұнбаны үлкен қасықпен бір тығып алып, оның тізесіне отыра қалды.

— Маған тағы шырағым деші, Джеймс, — деп ол сыбырлай қалды.

Өзінің көктем патшайымымен орындыққа шегеленіп тасталған мистер Питерс, үн-түнсіз отырды.

Иә, көктем келді.

Юнион-Сквердегі ұзын орындықта отырған мистер Рэгздейл мен мистер Кид зеріккен түрлерімен д'Артаньянның доллармен келіп оралуын күтті.

«Кеңірдекті қысып тастау керек еді», — деп ойлап қалды мистер Питерс.

 

 

Задолго до того как тупой деревенский житель почувствует приближение весны, горожанин уже знает, что зеленая богиня вернулась в свое царство. Окруженный каменными стенами, он садится завтракать, развертывает утреннюю газету и видит, что пресса обогнала календарь. Ибо раньше вестниками весны были наши чувства, теперь же их заменило агентство Ассошиэйтед Пресс.

Пение первого реполова в Хакенсаке; движение сока в беннингтонских кленах; пушистые барашки на ивах, окаймляющих Главную улицу в Сиракузах; первый ураган в Сент-Луисе, лебединая песня лонг-айлендской устрицы; пессимистический прогноз насчет урожая персиков в Помптоне (штат Нью-Джерси); очередной визит ручного дикого гуся со сломанной лапкой к пруду близ станции Билджуотер; разоблачение депутатом конгресса Джинксом коварной попытки Аптечного треста вздуть цены на хинин; первый разбитый молнией тополь, под которым, разумеется, укрывались экскурсанты, чудом оставшиеся в живых; первая подвижка льда на реке Аллегени; фиалка среди мха, обнаруженная нашим корреспондентом в Раунд-Корнере, — вот признаки пробуждения природы, которые телеграф доставляет в умудренный познанием город, когда фермер еще не видит на своих унылых полях ничего, кроме снега.

Но все это признаки внешние. Настоящий предвестник весны — наше сердце. Лишь когда Дафнис начинает искать свою Хлою, а Майк — свою Мэгги, — лишь тогда можно считать, что весна наступила и что газетное сообщение о гремучей змее в пять футов длиною, убитой на выгоне фермера Петтигрю, не является вымыслом.

Первая фиалка еще не распустилась, когда мистер Питерс, мистер Рэгздейл и мистер Кид, сидя на скамейке в Юнион-сквере, вступили в заговор. Мистер Питерс был д’Артаньяном в этом трио бездельников. Он являл собою самое грязное, самое ленивое, самое неприглядное серое пятно на фоне зеленых садовых скамеек. Но в ту минуту он играл первую роль.

У мистера Питерса была жена. До сих пор это обстоятельство не влияло на его отношения с Рэгзи и Кидом.

Но в этот день оно придавало ему особый вес. Друзья мистера Питерса, избежавшие брачных уз, не раз подсмеивались над тем, что он пустился в это опасное плавание. Но сейчас они были наконец вынуждены признать, что либо он был наделен даром предвидения, либо ему исключительно повезло.

Дело в том, что у миссис Питерс был доллар. Целый доллар, настоящий, имеющий законное хождение, годный для уплаты пошлин, налогов и страховых и прочих взносов. Как завладеть этим долларом — вот в чем состояла задача, которую обсуждали сейчас три тертых мушкетера.

— А откуда ты знаешь, что именно доллар? — спросил Рэгзи, в котором колоссальность этой суммы породила скептические настроения.

— Угольщик видел, — сказал мистер Питерс. — Она вчера ходила куда-то стирать. А на завтрак что мне дала — горбушку хлеба да чашку кофе, а у самой доллар в кармане.

— Подлость какая! — сказал Рэгзи.

— Схватить ее да заткнуть ей рот полотенцем, а монету забрать, — мрачно предложил Кид. — Вы что, бабы испугались, а?

— Она, чего доброго, заорет, так нас всех сцапают, — возразил Рэгзи. — Это последнее дело — колотить женщину, когда кругом полон дом народу.

— Джентльмены, — строго заметил мистер Питерс сквозь рыжую щетину, покрывавшую его губы и подбородок, — не забывайте, что вы говорите о моей жене. Всякий, кто хоть пальцем тронет женщину, если только не…

— Магайр вывесил плакат, что есть пиво, — ехидно сказал Рэгзи. — Будь у нас доллар, мы бы могли…

— Ладно, — сказал мистер Питерс, облизываясь. — Так или иначе, а достать этот доллар нужно. Я как муж имею на него законное право. Предоставьте это мне. Я схожу домой и добуду его. А вы подождите меня здесь.

— Я-то знаю, им только дай разок под микитки, живо скажут, где у них деньги спрятаны, — сказал Кид.

— Порядочный человек не станет бить женщину, — сентенциозно произнес Питерс. — Так, придушить легонечко — это можно, и следов не остается. Ну, ребята, ждите меня. Доллар я сейчас принесу.

В верхнем этаже большого дома между Второй авеню и рекой Питерсы занимали комнату, выходившую во двор и такую темную, что хозяин краснел, взимая за нее плату. Миссис Питерс иногда работала — ходила по людям стирать и мыть полы. Мистер Питерс презирал такие низменные занятия — за последние пять лет он не заработал ни цента. И все-таки они держались друг за друга, крепко связанные ненавистью и нуждой. Они были рабами привычки — той силы, что не дает земле разлететься на куски, хотя, впрочем, существует еще какая-то дурацкая теория притяжения.

Миссис Питерс пристроила свое двухсотфунтовое тело на том из двух стульев, что покрепче, и не мигая смотрела через единственное окно на кирпичную стену соседнего дома. Глаза у нее были красные и мокрые. Всю обстановку можно было с легкостью увезти на ручной тележке, но ни один тележечник не польстился бы на нее.

Дверь отворилась, и вошел мистер Питерс. Его фокстерьерьи глазки алчно поблескивали. Миссис Питерс сразу увидела это, но ошибочно истолковала жажду как голод.

— Никакой еды раньше вечера не получишь, — сказала она, снова поворачиваясь к окну. — И убери отсюда свою несытую морду.

Мистер Питерс прикинул на глаз разделявшее их расстояние. Если не дать ей опомниться, можно, пожалуй, наскочить на нее, повалить наземь и применить к ней ту самую душительную тактику, которую он только что излагал своим приятелям. Положим, это было чистое хвастовство: он еще ни разу не отважился прибегнуть к насилию; но мысль о вкусном холодном пиве придала ему храбрости, и он готов был опровергнуть свою собственную теорию о том, как подобает джентльмену обращаться с дамой. Однако он, как все бездельники, предпочитал более художественные и менее утомительные методы и пустил в ход дипломатию, выбрав для начала крупный козырь — позицию человека, не сомневающегося в успехе.

— У тебя есть доллар, — сказал он надменно и внушительно, как говорят, закуривая дорогую сигару (если таковая имеется).

— Есть, — сказала миссис Питерс и, достав из-за пазухи хрустящую бумажку, вызывающе помахала ею.

— Мне предложили работу в… в чайном магазине, — сказал мистер Питерс. — Завтра начинать. Но мне придется купить пару…

— Врешь, — сказала миссис Питерс, водворяя доллар обратно. — Ни в чайный магазин, ни в столовую, ни в лавку старого платья тебя не возьмут. Я себе всю кожу на руках содрала, пока стирала фуфайки да комбинезоны, чтобы заработать этот доллар. Думаешь, для того я мучилась, чтобы ты его пропил? Дудки. Ты про эти деньги и думать забудь.

Было совершенно очевидно, что талейрановская поза цели не достигла. Но дипломатия изобретательна. Артистический темперамент мистера Питерса приподнял его за ушки башмаков и перенес на новую позицию. В глазах его появилось выражение безнадежной тоски.

— Клара, — сказал он глухим голосом, — продолжать борьбу бесполезно. Ты никогда меня не понимала. Видит бог, я всеми силами старался удержаться на поверхности, но волны бедствий…

— Насчет радуги надежд и островов блаженства можешь не разоряться, — сказала миссис Питерс со вздохом. — Слышала я все это, довольно. Вон там, на полке, за жестянкой от кофе, стоит пузырек с карболкой. Пей на здоровье.

Мистер Питерс задумался. Как же быть дальше? Испытанные приемы не помогли. Два тертых мушкетера ждут его у развалин замка, то бишь на садовой скамейке с кривыми чугунными ножками. На карту поставлена его честь. Он взялся один пойти на штурм и добыть сокровище, которое даст им отраду и забвение печалей. И между ним и желанным долларом стоит только его жена, та самая девочка, которую он когда-то… Ага! Не попытаться ли и сейчас? Когда-то он умел ласковыми словами добиться от нее чего угодно. Попытаться? Сколько лет прошло с тех пор! Жестокая нужда и взаимная ненависть убили все это. Но Рэгзи и Кид ждут обещанного доллара!

Мистер Питерс окинул жену внимательным взглядом. Ее расползшаяся фигура не умещалась на стуле. Она, не отрываясь, как завороженная, смотрела в окно. По глазам ее было видно, что она недавно плакала.

— Не знаю, — сказал мистер Питерс вполголоса, — может, ничего и не выйдет.

В открытое окно были видны кирпичные стены и серые, голые задние дворы. Если бы не теплый воздух, входивший с улицы, можно было бы предположить, что город еще скован зимой, так неприветливо он встречал осаждавшую его весну. Но весна приходит не под гром орудий. Весна — сапер и подрывник, и капитуляция неизбежна.

«Попытаюсь», — сказал себе мистер Питерс и скорчил гримасу.

Он подошел к жене и обнял ее за плечи.

— Клара, милая, — сказал он тоном, который не обманул бы даже тюленя, — зачем мы все ссоримся? Ведь же моя душечка-пампушечка.

— Стыдно, мистер Питерс! Черным крестом отметит вас Купидон в своей главной книге. Вам предъявляется тяжкое обвинение: шантаж и подделка священнейших слов любви.

Но чудо весны совершилось. В голую комнату над голым двором между черных стен проник Предвестник. Это было нелепо, но… Да, это ловушка, и вы, сударыня, и вы, сударь, и все мы в нее попадаемся.

Красная, толстая, плачущая, как Ниобея или Ниагара, миссис Питерс бросилась на шею своему повелителю и залила его слезами. Мистер Питерс был бы рад извлечь доллар из семейного сейфа, но его руки были плотно прижаты к бокам.

— Ты меня любишь, Джеймс? — спросила миссис Питерс.

— Безумно, — сказал Джеймс, — но…

— Ты болен! — воскликнула миссис Питерс. — Почему у тебя такой усталый вид?

— Я немного ослабел, — сказал мистер Питерс. — Я…

— Подожди, я знаю, что тебе нужно. Подожди, Джеймс, я сейчас вернусь.

Обняв его на прощанье так крепко, что он вспомнил «Непобедимого турка», она выбежала из комнаты и загромыхала вниз по лестнице.

Мистер Питерс засунул большие пальцы за подтяжки.

— Отлично, — сообщил он потолку. — Дело на мази. Я и не знал, что мою старуху еще можно поддеть на всякие эти амуры. Да-с, чем я не Клод Мельнот? А? Пари держу, что доллар мой. Интересно, куда это она пошла. Небось на второй этаж, рассказать миссис Мэлдун, что мы помирились. Это надо запомнить. Лаской действовать! А Рэгзи говорил — под микитки!

Миссис Питерс вернулась с бутылкой настойки сарсапариллы.

— Вот хорошо, что у меня был этот доллар, — сказала она. — Ты совсем исхудал, мой голубчик.

Мистер Питерс дал влить себе в рот столовую ложку настойки. Потом миссис Питерс села к нему на колени и прошептала:

— Назови меня еще раз душечкой-пампушечкой, Джеймс.

Он сидел неподвижно, придавленный к стулу новым воплощением богини весны.

Весна наступила.

В Юнион-сквере мистер Рэгздейл и мистер Кид, изнывая от жажды, ерзали на скамейке в ожидании д’Артаньяна с долларом.

«Лучше бы я сразу схватил ее за горло», — думал мистер Питерс.

 

Long before the springtide is felt in the dull bosom of the yokel does the city man know that the grass-green goddess is upon her throne. He sits at his breakfast eggs and toast, begirt by stone walls, opens his morning paper and sees journalism leave vernalism at the post.

For, whereas, spring's couriers were once the evidence of our finer senses, now the Associated Press does the trick.

The warble of the first robin in Hackensack, the stirring of the maple sap in Bennington, the budding of the pussy willows along Main Street in Syracuse, the first chirp of the bluebird, the swan song of the Blue Point, the annual tornado in St. Louis, the plaint of the peach pessimist from Pompton, N. J., the regular visit of the tame wild goose with a broken leg to the pond near Bilgewater Junction, the base attempt of the Drug Trust to boost the price of quinine foiled in the House by Congressman Jinks, the first tall poplar struck by lightning and the usual stunned picknickers who had taken refuge, the first crack of the ice jam in the Allegheny River, the finding of a violet in its mossy bed by the correspondent at Round Corners — these are the advance signs of the burgeoning season that are wired into the wise city, while the farmer sees nothing but winter upon his dreary fields.

But these be mere externals. The true harbinger is the heart. When Strephon seeks his Chloe and Mike his Maggie, then only is spring arrived and the newspaper report of the five-foot rattler killed in Squire Pettigrew's pasture confirmed.

Ere the first violet blew, Mr. Peters, Mr. Ragsdale and Mr. Kidd sat together on a bench in Union Square and conspired. Mr. Peters was the D'Artagnan of the loafers there. He was the dingiest, the laziest, the sorriest brown blot against the green background of any bench in the park. But just then he was the most important of the trio.

Mr. Peters had a wife. This had not heretofore affected his standing with Ragsy and Kidd. But today it invested him with a peculiar interest. His friends, having escaped matrimony, had shown a disposition to deride Mr. Peters for his venture on that troubled sea. But at last they had been forced to acknowledge that either he had been gifted with a large foresight or that he was one of Fortune's lucky sons.

For, Mrs. Peters had a dollar. A whole dollar bill, good and receivable by the Government for customs, taxes and all public dues. How to get possession of that dollar was the question up for discussion by the three musty musketeers.

"How do you know it was a dollar?" asked Ragsy, the immensity of the sum inclining him to scepticism.

"The coalman seen her have it," said Mr. Peters. "She went out and done some washing yesterday. And look what she give me for breakfast — the heel of a loaf and a cup of coffee, and her with a dollar!"

"It's fierce," said Ragsy.

"Say we go up and punch 'er and stick a towel in 'er mouth and cop the coin" suggested Kidd, Viciously. "Y' ain't afraid of a woman, are you?"

"She might holler and have us pinched," demurred Ragsy. "I don't believe in slugging no woman in a houseful of people."

"Gent'men," said Mr. Peters, severely, through his russet stubble, "remember that you are speaking of my wife. A man who would lift his hand to a lady except in the way of — "

"Maguire," said Ragsy, pointedly, "has got his bock beer sign out. If we had a dollar we could — "

"Hush up!" said Mr. Peters, licking his lips. "We got to get that case note somehow, boys. Ain't what's a man's wife's his? Leave it to me. I'll go over to the house and get it. Wait here for me."

"I've seen 'em give up quick, and tell you where it's hid if you kick 'em in the ribs," said Kidd.

"No man would kick a woman," said Peters, virtuously. "A little choking — just a touch on the windpipe — that gets away with 'em — and no marks left. Wait for me. I'll bring back that dollar, boys."

High up in a tenement-house between Second Avenue and the river lived the Peterses in a back room so gloomy that the landlord blushed to take the rent for it. Mrs. Peters worked at sundry times, doing odd jobs of scrubbing and washing. Mr. Peters had a pure, unbroken record of five years without having earned a penny. And yet they clung together, sharing each other's hatred and misery, being creatures of habit. Of habit, the power that keeps the earth from flying to pieces; though there is some silly theory of gravitation.

Mrs. Peters reposed her 200 pounds on the safer of the two chairs and gazed stolidly out the one window at the brick wall opposite. Her eyes were red and damp. The furniture could have been carried away on a pushcart, but no pushcart man would have removed it as a gift.

The door opened to admit Mr. Peters. His fox-terrier eyes expressed a wish. His wife's diagnosis located correctly the seat of it, but misread it hunger instead of thirst.

"You'll get nothing more to eat till night," she said, looking out of the window again. Take your hound-dog's face out of the room."

Mr. Peters's eye calculated the distance between them. By taking her by surprise it might be possible to spring upon her, overthrow her, and apply the throttling tactics of which he had boasted to his waiting comrades. True, it had been only a boast; never yet had be dared to lay violent bands upon her; but with the thoughts of the delicious, cool bock or Culmbacher bracing his nerves, he was near to upsetting his own theories of the treatment due by a gentleman to a lady. But, with his loafer's love for the more artistic and less strenuous way, he chose diplomacy first, the high card in the game — the assumed attitude of success already attained.

"You have a dollar," he said, loftily, but significantly in the tone that goes with the lighting of a cigar — when the properties are at hand."

"I have," said Mrs. Peters, producing the bill from her bosom and crackling it, teasingly.

"I am offered a position in a — in a tea store," said Mr. Peters. "I am to begin work tomorrow. But it will be necessary for me to buy a pair of — "

"You are a liar," said Mrs. Peters, reinterring the note. "No tea store, nor no A B C store, nor no junk shop would have you. I rubbed the skin off both me hands washin' jumpers and overalls to make that dollar. Do you think it come out of them suds to buy the kind you put into you? Skiddoo! Get your mind off of money."

Evidently the poses of Talleyrand were not worth one hundred cents on that dollar. But diplomacy is dexterous. The artistic temperament of Mr. Peters lifted him by the straps of his congress gaiters and set him on new ground. He called up a look of desperate melancholy to his eyes.

"Clara," he said, hollowly, "to struggle further is useless. You have always misunderstood me. Heaven knows I have striven with all my might to keep my head above the waves of misfortune, but — " "Cut out the rainbow of hope and that stuff about walkin' one by one through the narrow isles of Spain," said Mrs. Peters, with a sigh. "I've heard it so often. There's an ounce bottle of carbolic on the shelf behind the empty coffee can. Drink hearty."

Mr. Peters reflected. What next! The old expedients had failed. The two musty musketeers were awaiting him hard by the ruined chateau — that is to say, on a park bench with rickety cast-iron legs. His honor was at stake. He had engaged to storm the castle single-handed and bring back the treasure that was to furnish them wassail and solace. And all that stood between him and the coveted dollar was his wife, once a little girl whom he could — aha! — why not again? Once with soft words he could, as they say, twist her around his little finger. Why not again? Not for years had he tried it. Grim poverty and mutual hatred had killed all that. But Ragsy and Kidd were waiting for him to bring the dollar!

Mr. Peters took a surreptitiously keen look at his wife. Her formless bulk overflowed the chair. She kept her eyes fixed out the window in a strange kind of trance. Her eyes showed that she had been recently weeping.

"I wonder," said Mr. Peters to himself, "if there'd be anything in it."

The window was open upon its outlook of brick walls and drab, barren back yards. Except for the mildness of the air that entered it might have been midwinter yet in the city that turns such a frowning face to besieging spring. But spring doesn't come with the thunder of cannon. She is a sapper and a miner, and you must capitulate.

"I'll try it," said Mr. Peters to himself, making a wry face.

He went up to his wife and put his arm across her shoulders.

"Clara, darling," he said in tones that shouldn't have fooled a baby seal, "why should we have hard words? Ain't you my own tootsum wootsums?

"A black mark against you, Mr. Peters, in the sacred ledger of Cupid. Charges of attempted graft are filed against you, and of forgery and utterance of two of Love's holiest of appellations.

But the miracle of spring was wrought. Into the back room over the back alley between the black walls had crept the Harbinger. It was ridiculous, and yet — Well, it is a rat trap, and you, madam and sir and all of us, are in it.

Red and fat and crying like Niobe or Niagara, Mrs. Peters threw her arms around her lord and dissolved upon him. Mr. Peters would have striven to extricate the dollar bill from its deposit vault, but his arms were bound to his sides.

"Do you love me, James?" asked Mrs. Peters.

"Madly," said James, "but — "

"You are ill! " exclaimed Mrs. Peters. "Why are you so pale and tired looking?"

"I feel weak," said Mr. Peters. "I — "

"Oh, wait; I know what it is. Wait, James. I'll be back in a minutes''

With a parting bug that revived in Mr. Peters recollections of the Terrible Turk, his wife hurried out of the room and down the stairs.

Mr. Peters hitched his thumbs under his suspenders.

"All right," he confided to the ceiling. "I've got her going. I hadn't any idea the old girl was soft any more under the foolish rib. Well, sir; ain't I the Claude Melnotte of the lower East Side? What? It's a 100 to 1 shot that I get the dollar. I wonder what she went out for. I guess she's gone to tell Mrs. Muldoon on the second floor, that we're reconciled. I'll remember this. Soft soap! And Ragsy was talking about slugging her!

Mrs. Peters came back with a bottle of sarsaparilla.

"I'm glad I happened to have that dollar," she said. "You're all run down, boney."

Mr. Peters had a tablespoonful of the stuff inserted into him. Then Mrs. Peters sat on his lap and murmured:

"Call me tootsum wootsums again, James."

He sat still, held there by his materialized goddess of spring.

Spring had come.

On the bench in Union Square Mr. Ragsdale and Mr. Kidd squirmed, tongue-parched, awaiting D'Artagnan and his dollar.

"I wish I had choked her at first," said Mr. Peters to himself.

   Аударған Ерден Қарсыбеков

   

 

Ауа райы меңгерушісіне жолыққаным

(Натаниел Готорн)

Визит к заведующему погодой

(Натаниэль Готорн)

A Visit to the Clerk of the Weather

(Nathaniel Hawthorne)

 

— Онысын білмеймін, ауа райы меңгерушісімен ол жайында сөйлескен жоқпын, — деп жалпылап жауап бердім мен, қасымдағы бауырым көктемнің қаншалықты ерте келетіні туралы ақылды түрімен сұрағанда.

Біз М---- қонақүйінің кіреберісінде тұрғанбыз. Қатты қараңғы түспесе де, жерге қарай ақырын қалықтаған қар ұшқындары кешкі ауаны көмескілеп тастағандай болды. Бірақ сонда да, сұр шекпенін киген жүргінші бір кемпір бізді естіп қойғанын мен анық байқап қалдым: оның кішкентай қара көздері, мен сөйлегенде, жылт етіп, маған жағымсыздау болып көрінген сыңайын танытты. Ал досым сол мезетте сәл қалтырап, жылырақ жерді іздегендей болып, теріс бұрылды. Әп-сәтте сол кемпір жанымызда тұра қалды. Одан алшақтап тұрайын десем, оның арсиған қолы менің білегімді қатты ұстап қалды — осы кезде мен өзімді тірі қаңқаның тұтқынындай сезіндім.

— Құдай үшін, жіберіңіз мені...

— Оны бостан босқа тым жиі еске алып жүрсің, — деді ол қарлыққан сыбыспен. — Демек, оның бар болғанына сенбейсің ғой. Қазір менімен барасың. Кәне, қипақтамай жүр, әлде ерлігің кәрі әйелдің жүректілігінен аспай ма?

— Ал кеттік, албасты! — деп саңқ еттім мен.

Кемпір орнынан ата жөнелді, мен де шыдай алмай, оның соңынан ердім. Біз шапшаң қарқынмен алға басқанбыз, ал көшелер, үйлер, ағаштар, дуалдар артқа ұмтылып қозғалғандай болған. Ақыры белгісіз бір күш мені қара жерден құйындатып алып, көкке көтере салды. Менің жүрегім алқымына тығылып, көзім алдыдағы әзер көрініп жатқан кемпірдің сұр шекпеніне қадалған еді — бұлттар одан тайқып, жан-жағына ұйылып жиналатын және біз үшін ашық жол қалдыратын. Осы сапарымыз қаншаға созылғанын мен айта алмаспын, бірақ қапылыста қайтадан жер бетіне оралдық та, мен көгалға қадамымды бастым. Аспандағы күн күйіп тұрған, және мен жолдан зорығып қалғанымды енді байқадым.

— Ары қарай менсіз жүресің, — деді кемпір және сол сәтте із-түссіз жоғалды.

Мен тұрған жерден алыс ұзамай, оғаш пішінді жартастар көрініп тұрған. Әрқайсысы бірнеше акрға* созылған бұл алып қатпарлы тастар шеңбер бойымен орналасып, биік ұштары ортадағы бір нүктеге ұмтылған. Конус сияқты бұл әпенді, әйдік құрылысқа қарап тұрып, мен төбедегі кішігірім тесіктен түтіннің будағы шыққанын байқап қалдым. Мұнда біреу тұрады деп түсініп, осы біртүрлі болып көрінген баспанаға енді кірмекші болдым. Бірнеше рет айналып барып, бұдыр тастардың арасында жасырынған кіреберісті тауып алдым. Қалай болса да, оның ауқымы соншалық, оған оншақты салт атты сап түзеп кіре алар еді. Асықпай, қадамымды абайлап басып, ішке қарай кірдім. Баспананың төбесі биік еді, ал аумағы бес жүз ярдқа* жақын болған. Назарым бірден осындағы оғаш дүниелерге ауды, және, сөзсіз, көзім ең алдымен тірі жан иелеріне түсті. Әр түкпірде іссіз жүрген үш үлкен ағзаны көрдім, ал арғы шетте ұзын ақ шашы бар, айбарлы да марқасқа шал отырып, бірдемені жазып жатқан. Бұлармен сұхбат құрар алдында, мен осы үңгірді тағы да көзбен шолып шықтым. Түкпірдің бірінде қатты қызған найзағайлар үйіліп жатқан. Қабырғада бірнеше рет пайдаланылған, шаң басқан және солғын тартқан кемпірқосақтар ілулі тұрған. Сосын қатқан бұршаққа толы жүздеген арба, желмен толтырылған екі алпамсадай қап, және темір баумен байланған тасымалды дауыл да көзіме ілінді. Осы кезде аталған марқасқа шал менің бұл үңгірде бар болғанымды байқап, орнынан көтеріле бастады, мен болсам, өзімді таныстыруға ұмтылдым. Жақындағанда, оның шомбал тұлғасына және уытты көздеріне қарап, таң қалдым. Ол қаламын құлағының артына салды. Қаламы ретінде терек ағашының боранмен жұлынып алынған бөлігін пайдаланған еді, оның жуан жағын ол балтамен жонып, сиясауытқа оңай малатындай жақсылап ұштаған. Өзінің үлкен алақанымен ол менің қолымды алып, қысты — менің буындарым үшін бұл тым жылы шырайлы амандасу болатын, бірақ ішке кіргеннен бері алаңдаумен болған санам үшін бұнысы жеңілдік сезімін сыйлағанмен тең болды. Онымен өз елімде қалыптасқан әдетпен сәлемдескенде, ол маған былай жауап берді:

— Рақмет, жеті жүз жыл жасаған қарт үшін күйім жаман емес деуге болады. Сен қай жақтан боласың?

— Бостоннан жаңа жеттім, сэр.

— Олай аталатын планета есімде жоқ екен, — деді ол.

— Кешірім сұраймын, Жерден келдім, деу керек еді.

Ол бір сәтке ойланып қалды.

— А-а, иә, анау шалғайдағы кішкентай лайлы шар ғой, — деп ол қолымен бір жаққа бағдарлап көрсетті. — Шынымды айтсам, оны әбден ұмытып қала жаздадым. Мм! Соңғы кездері сендерді елемей жүрдік. Бұл жағдайды түзетеміз. Біздің одақтасымыз Аяз Ата бізге талаптарын қойған еді, бірақ біз оны қанағаттандырдық, оған мұз сарайларын және біраз бекіністерін салуға рұқсат бергенбіз. Енді бұл қу өзінің айрықша құқығын тым артқан мөлшерінде пайдаланып жүр. Бұны тексеріп алу керек.

— Расымен, сэр, біздің жағдайымызды бұрынғыдан гөрі қаттырақ қадағаласаңыз, өз басым ғана емес, бүкіл әлем сізге ризашылығын танытар еді.

Ол түнеріңкі түрмен басын шайқап алды да, айтты:

— Бірақ менде өз шағымым да бар. Жердегілер маған бірнеше рет нақақ жала жапқан, және, шынын айтсам, руласым Аяз мырзаның талабымен келісуге себеп болған жайттардың ішінде бұл да болды. Шағын планеталарыңда менің кеңесімнің мүшесі деп болғансып жүретіндер бар екенін, өзің де білетін шығарсың. Олар данагөйсіп, болжамдарын оқтай жаудырып, осындай да осындай күні боран, қапырық, не күн күркіреуі болады деп, маңғазданады. Кейбіреулерінің еркінсіп кеткені сонша, олар мазақ суреттерді бастырып, болжамдарында жазда жауған қар туралы немесе...

Осы кезде сұхбатымызды қатты ызылдаған дыбыс бөлді, мен селк ете қалып, бұрылдым.

— Абайланған дұрыс болады. Киіміңді күйдіріп алған сияқтысың, — деп ақырды қарт бізге қарай қозғалған ақ денелі, ақ шашты ағзаға.

— Ештеңе етпес, тақсырым, — деді ол қанды мұздатып қоятын дауыспен. — Найзағайдың біреуін басып кеттім, қызметшілеріңіз оларды есікке тым жақын қойыпты. Сізге келсем, үнемі содан азап шегем.

Бұл добал алыптан көзімді ала алмай жүріп, тағы бір тірі жанның келгенін байқамай қалдым. Тура өзім және ауа райы меңгерушісінің арасында ол жайғасып алғаннан соң ғана, мен бұл нәзік жанның иесіне назар аударыппын. Ол дидарлы жас ару еді, үстінде әдемі, шұбар ала көйлегі болған, басында жасыл шалмасы, аяғында да сол жасыл түсті етіктері бар. Ол жақындап келгенде, мұзға оранған гном бүрісіп қалып, оған қалың қастарының астынан қарап тұрған. Ару болса, оны көргенде, еркелеген бала сияқты бұлтиып қалды. Сосын маған бұрылып, ерекше әуенді дауысымен сұрады:

— Менің түсінгенімдей, сіз Жерден келгенсіз?

— Дәл солай, сұлу ием.

— Келіп қалғаныңызды естіп, сізбен танысуға асықтым, — деп жалғастырды ол. — Менің жақсы достарым, сіздің ғаламыңыздың тұрғындары жайында сізден білейін деп келдім. Менің атым Көктем.

— Қымбатты леди, — дедім мен, — сіздің жүзіңіз әр адамның жүрегін шаттықа толтырар еді. Біздің ортамызға келуіңізді барлығы да қалайды, ол үшін бір ауыздан шынайы дұғасын оқиды, айтқаным рас.

— Неткен өкініш! — деп ол айтты да, аяғымен тыпырлатып қойды. Оның етігіндегі шық тамшылары мені бастан аяққа шейін су қылды. — Асықпағаным үшін Жердегі балаларым мені кінәлап жүрген шығар, немесе лағынеттеген де шығар. Бірақ аспан куә, дала мен тауларыңызға оралуға мен құштармын, бұрынғыдай жылдам аққан бұлақтардың қасында сайрандағым келеді. Бірақ бұл оңбаған, бұл ұсқынсыз оңбаған, — деп ол Аяз Атаға көрсетті, иә, соның өзі еді, — бұл жаны жоқ, мейірімсіз әзәзіл мені жібермей жатыр. Былтыр оған қарсы арыз жазғанмын, бірақ маған оны Төбедегі кеңсеге беріп қоюды ұсынған еді, сөйтіп, ол іс шешілгенше, жаз да орнады. Жолдастарыңызға айтып барыңыз, келешекте мен олардың көңілдерін қалдырмаймын, ерте келетін боламын. Аяз мырза әйеліне ақ аюды аулап әперу үшін солтүстікке аттануы тиіс. Олар адамдар арасында көп болғаны сонша, кейбір ғұрыптарыңыздан үлгі алады екен, қазір әйелі бөлме итіне ұқсас жануарды іздеумен жүр.

Сосын ол бұрылды да, ауа райы меңгерушісімен әңгімелесуге көшті. Мен болсам, үңгірдегі дүниелерді қараумен болып, әрі-бері жүре бастадым. Ошақтың жанында терлеп-тепшіген бір алып тақсырына тамақ дайындап жүрген. Келесі сәтте ол арқан сатымен жоғары көтеріліп, аспаннан кішігірім ақ бұлтты үзіп алғанын көрдім, ол кофе пісіруге асыққан еді. Алдыға барсам, гранит үйіндісіне тап болдым, оның артында оншақты кішкентай, қара денелі ағзалар күннің күркілін тоқып отырған. Олар үшін ең қиыны гүрілдерді ұзын қысқашпен алып, орнына дұрыстап қыстыру болатын. Сондай-ақ найзағайлардан тізілген шашақты жапсырып тігу де оңай іс болмады. Бұл шеберлерге қарап тұрғанымда, теңселіп жүрген бір мығым мақұлық менің жаныма келді де, ұстаханаға барған-бармағанымды сұрады. Бармадым деп жауап бергенде, ол ұстахананың қазір бос тұрғанын айтты: ағымдағы қажеттілік үшін найзағайлы гүрілдер жеткілікті мөлшерде дайындалыпты, бірақ жуырда азғантай жер сілкінісін жасап шығару да керек болатын шығар. Оның білегінде қып-қызыл таңғышты байқап қалғанда, одан жарақаттың неден болғанын сұрадым. Бұл болмашы бір жара екенін ол түсіндіріп қойды. Былтыр оған Жерге қарай бірнеше найзағайды ұшырып жіберу тапсырылған болатын, сол тапсырманы ол рақаттана орындады. Бірақ соңғы найзағайды планетамызға зымырандай ұшырып тастағанда, ол, өкінішке орай, бір конгрессменнің* басына соғылып, тығыз серіппеге тигендей қайтадан аспанға барып ұшты және осы ұстаның қолына жара салып қалдырды.

Сол мезетте артымнан біреу менің қолымды да ұстап қалды. Басымды бұрып қарасам, әлгі сұр шекпендегі кемпірді көрдім. Ол мені осы үлкен үңгірден тез-ақ шығарып, бұл ғажайып саяхаттың басталған жеріне өзімді баяғы шапшаңдықпен жеткізе салды.

 

 

— Ну уж не знаю, я еще не говорил с чиновником, который заведует погодой, — ответил я довольно просто своему приятелю, задавшему весьма мудрый вопрос: «Как думаешь, весна будет ранняя?»

Мы стояли на крыльце отеля М***. Вечер был не слишком темным, но снежные хлопья, то крупные, то маленькие, покачиваясь, летели к земле, и все вокруг казалось призрачным и нечетким. Однако же казалось совершенно ясным, что проходившая мимо старуха в сером плаще услышала мои слова: когда я говорил, ее маленькие черные глазки блеснули во мгле с проницательностью, скорее неприятной для здравомыслящего и рассудительного человека вроде меня. Мой приятель как раз повернулся на каблуках, слегка дрожа, — словно искал внутри себя источник тепла. Старуха стояла рядом со мной в сумеречном свете, и, отодвинувшись, я почувствовал, как ее костлявая рука вцепилась в мое запястье, — было похоже, что меня схватил скелет.

— Отпустите меня, мадам, ради Бога…

— Вы поминаете его всуе слишком часто, — сказала она хриплым шепотом. — Очевидно, не верите в его существование. Идемте-ка со мной. Ну же, решайтесь, или в вас мужества не больше, чем в старой женщине?

— Вперед, дуреха! — воскликнул я.

Старуха стремглав ринулась прочь, а я последовал за ней, повинуясь импульсу, против которого не мог устоять. Мы мчались столь быстро, что дома, улицы, деревья, заборы по мере нашего продвижения, казалось, убегали назад. Наконец меня вознесло над землей и завертело в воздухе в таком темпе, что дух захватило. Впереди виднелся серый плащ старухи — она летела, и тучи отскакивали в стороны, громоздились друг на друга, освобождая дорогу для нее и меня, ее спутника. Трудно сказать, какой путь мы проделали таким образом. Но внезапно мы снова очутились на земле, и я ступил на зеленую лужайку. Над головой вовсю пылало солнце, и мною впервые овладела слабость — так сморило меня это путешествие.

— На этом моя помощь заканчивается, — сказала старуха и мгновенно исчезла.

Неподалеку от места, где я стоял, виднелась груда камней странной формы. Около дюжины высоких синевато-серых камней, каждый занимавший несколько акров, располагались по кругу и образовывали пирамиду: их острые концы сходились у вершины. Разглядывая эту странную конструкцию, я заметил легкий дымок, поднимавшийся из маленького отверстия на самом верху гигантского конуса. Я решил добраться до входа в это необыкновенное жилище, ибо уже не сомневался, что оно обитаемо. Несколько раз обойдя вокруг этого творения природы, я обнаружил вход: обтесанные глыбы скрывали его от моего взгляда. Впрочем, проем был достаточно большим, чтобы в него могла въехать шеренга из десятка всадников. Медленно и осторожно я вступил в комнату с очень высоким потолком. Она была около пятисот ярдов в окружности. Мое внимание сразу же привлекли несколько странных объектов, и первыми моего обозрения удостоились, конечно, живые фигуры. В разных частях комнаты лениво бродили три гигантских существа, а почтенный величавый старик с длинными седыми волосами сидел в дальнем конце помещения и деловито что-то писал. Перед тем как двинуться вперед, чтобы поговорить с кем-нибудь из новых знакомцев, я окинул взглядом огромную каменную пещеру. В одном углу были свалены горой раскаленные докрасна удары грома. На стене висело несколько побывавших в употреблении радуг, покрытых пылью и поблекших. Потом моим вниманием завладели несколько сотен телег с градинами, два больших мешка ветра и переносная буря, надежно стянутая металлическими полосами. Однако, поняв, что вышеупомянутая почтенная особа уже знает о моем присутствии, поскольку старик приподнялся со своего места, я поспешил представиться. Приблизившись к нему, я был поражен размером его массивного тела и свирепым выражением глаз. Он заложил за ухо перо, которое было не больше, но и не меньше верхушки тополя, грубо оторванной бурей от ствола; его толстый конец топором обтесали до такого размера, чтобы удобно было макать в рог с чернилами. Своей широкой ладонью он взял мою руку и пожал ее — слишком сердечно, чтобы я мог сохранить телесный комфорт, но к великому облегчению для моего разума, который одолевали дурные предчувствия с той самой минуты, как я сюда вошел. Я приветствовал его, как это принято у меня на родине, и он ответил:

— Спасибо, для старика шести тысяч лет я чувствую себя вполне сносно. Откуда вы?

— Недавно из Бостона, сэр.

— Не помню планеты с таким названием, — сказал он.

— О, простите, следовало сказать с Земли.

Он на мгновение задумался.

— Да-да, припоминаю — маленький шарик из грязи где-то вон там. — Он показал рукой. — Но правду сказать, я почти забыл его. Хм! В последнее время мы вас забросили. Это необходимо исправить. Наш союзник Дед Мороз предъявлял какие-то претензии, но мы их удовлетворили, позволив ему соорудить в ваших краях кое-какие ледяные дворцы и возвести несколько укреплений. Впрочем, боюсь, что этот плут извлекает слишком большую выгоду из своей привилегии. Надо бы его остановить.

— Действительно, сэр, не только я, но и весь мир будет вам благодарен, если вы займетесь нами чуть более пристально, нежели до сих пор.

Он на мгновение опечалился, покачал головой и возразил:

— Но, сэр, у меня самого есть основания для жалоб. Ваши собратья возвели на меня напраслину, и, честно говоря, это послужило одной из причин, побудивших меня с такой легкостью уступить требованию моего родственника, господина Мороза. Вы, может быть, знаете, что на вашей маленькой планете обитают люди, выдающие себя за членов моего совета. Они выпускают маленькие печатные снаряды, претендующие на большую мудрость, в которых утверждается, что в такой-то и такой-то день будет метель, буря, гром и молния или палящий зной. Более того, некоторые из них заходят столь далеко, что публикуют карикатуры и шаржи, предсказывают, будто в августе пойдет снег, и…

Тут нам помешал громкий свистящий звук, я вздрогнул и обернулся.

— Вам бы следовало поостеречься. Боюсь, вы подпалили одежду, — крикнул мой хозяин коренастому субъекту, который устало брел в нашу сторону. На нем были покровы из льда и огромный парик, припудренный снегом.

— Ничего, ваша честь, — ответил тот глухим голосом, от которого у меня стыла кровь. — Я только наступил на катушку молний — ваши слуги разместили ее так близко от двери, что она отравляет мне жизнь всякий раз, когда я прихожу к вам.

Слишком занятый нескладным посетителем, я не сразу заметил появление еще одной гостьи. Лишь когда она разместилась прямо между мной и заведующим погодой, я обратил на нее внимание. Это оказалась прелестная юная девица, одетая в пеструю мантию самой чудесной расцветки; ее голову венчала зеленая чалма, а на ногах были сапожки того же цвета, усыпанные капельками росы. При ее приближении ледяной гном отступил в сторону и спрятал глаза под густыми бровями. Она окинула его взглядом и надула губы, словно избалованный ребенок. Затем повернулась ко мне и произнесла невероятно мелодичным голосом:

— Я полагаю, вы прибыли с Земли?

— К вашим услугам, прекрасная госпожа.

— Я услышала о вашем прибытии, — продолжала она, — и поспешила познакомиться с вами. Хочу расспросить вас о моих добрых друзьях, жителях вашего мира. Меня зовут Весна.

— Моя дорогая госпожа, — сказал я, — ваше лицо наполнило бы радостью сердце любого из нас. Клянусь, вашего общества жаждут и горячо молятся о его ниспослании мои товарищи по несчастью, принадлежащие ко всем классам общества.

— Какая, право, досада! — воскликнула она, бросая на землю свой зеленый тюрбан и топая ножкой, причем роса с ее туфельки забрызгала меня с ног до головы. — Видно, мои дети на Земле упрекают, а то и проклинают меня за медлительность, хотя небу известно, что я страстно желаю явиться на ваши долины и холмы, сидеть у ваших быстротекущих ручьев, как во время оно. Но этот негодяй, этот уродливый негодяй, — она показала на Деда Мороза, ибо речь шла о нем, — этот бездушный, безжизненный демон держит меня в своей власти. В прошлом году я подала против него иск, но, к несчастью, мне посоветовали передать дело в суд лорда-канцлера, и лето настало раньше, чем оно было решено. Но заверьте своих собратьев, что в будущем я отнесусь к ним с подобающим вниманием. Я рано прибуду на Землю. Господин Мороз должен отправиться на север, чтобы добыть белого медведя для своей жены — она вместе с мужем задержалась у вас столь долго, что переняла некоторые ваши обычаи, и теперь ей непременно нужно нечто заменяющее комнатную собачку.

Тут она отвернулась и вступила в разговор с заведующим погодой, а я стал прохаживаться по пещере, разглядывая ее странное содержимое. Огромный детина потел у очага, готовя завтрак своему господину. Через мгновение я увидел, как он поднимается по веревочной лестнице и срывает с небес маленькое белое облачко, чтобы приготовить из него кофе. Я шел дальше пока не наткнулся на кучу гранита, за которой, скрестив ноги, сидел десяток маленьких черных созданий. Они в поте лица плели раскат грома. Самой головоломной задачей для них было прилаживание бабахов, которые приходилось брать длинными щипцами. Другим важным моментом явилось пришивание бахромы из цепочки молний. Пока я стоял, разглядывая этих подмастерьев, ко мне вразвалку подошел дюжий парень и спросил, посетил ли я кузницу. Я ответил, что еще нет. Он сообщил, что сейчас она бездействует, так как уже изготовлено достаточное количество громовых ударов для текущих нужд, хотя скоро, вероятно, понадобится смастерить пустяковое землетрясение. На его запястье я заметил темно-красную повязку и спросил, не повредил ли он руку. Он сказал, что у него там пустяковая царапина: в прошлом году ему поручили запустить на Землю несколько молний, что он и делал к своему удовольствию, пока не добрался до последней, которую метнул в наш шар, словно ракету, но, к несчастью, она угодила в голову некоего конгрессмена и столкнулась с таким сильным противодействием, что отскочила обратно к небесам и задела запястье моего собеседника.

В этот момент кто-то сзади схватил мою руку. Повернув голову, я увидел знакомую старуху в сером плаще. Я поспешил покинуть огромный зал и с такой же бешеной скоростью, как и прежде, переправился обратно в свой мир, откуда и началось это странное и чудесное приключение.

 

"I DON'T KNOW — I have not yet spoken to the clerk of the weather," — said I, in common parlance to my friend and kinsman, who had asked me the wise question — "Do you think we shall have an early spring?" We stood on the steps of the M---- hotel. The night was not very dark, but sundr, flakes of snow, that came wavering to the ground, served to render the vision indistinct. Nevertheless I could plainly perceive that a little old woman in a gray cloak, who was passing at the moment, had caught my words; and her small black eyes rayed up through the mist as I spoke, with an expression of intelligence rather uncomfortable to a sober citizen like myself My friend, at the same moment, turned on his heel with a slight shudder, and sought a warmer climate within. The little old woman stood at my side in a twinkling, and when I would have withdrawn myself, I felt her bony hand encircling my arm as if I had been in the grasp of a skeleton.

"Unhand me, madam, or by Heaven — "

"You have taken his name in vain," said she, in a hoarse whisper, "often enough, and it is evident that you believe not in his existence. Come with me. Nay, do not hesitate, or I will weigh your manhood against the courage of an old woman."

"On, fool!" exclaimed I.

Away scampered the old woman, and I followed — drawn by an impulse which I could not resist. Streets, houses, woods, fences, seemed running back as we progressed, so rapid was our motion. At length I was lifted from my fret and whirled through the air at such a rate that I nearly lost my breath. The gray cloak of the old woman could he discerned at some distance before me — clouds sprang apart, and rolled themselves in ridges on either hand of her as she passed, making a clear path for herself and follower. How far we travelled thus I am unable to say. But suddenly we struck the land, and I stood upon the green turf. The sun flamed full upon my head, and I now, for the first time, felt travel-worn and faint.

"I can assist you no farther," said the old woman; and in a moment she had disappeared.

At a little distance from the spot where I stood, was a pile of rocks of a singular form. About a dozen tall, slate-colored rocks — each one of which was several acres in height — had been thrown together in a circle in the form of a pyramid, the points meeting at the top. As I stood gazing at this singular structure, I observed a light smoke rising up through a small aperture on the very apex of this gigantic cone. I determined to obtain ingress to this strange dwelling, for that it was inhabited I no longer doubted. I walked around the natural fabric several times before I discovered an entrance; several rugged rocks had hidden it from my view. But the opening was large enough to admit a dozen horsemen abreast. Slowly and cautiously I entered the lofty chamber. It was about five hundred yards in circumference. Several singular objects immediately drew my attention; of course the animated forms were honored with my first notice. There were three gigantic beings lounging about in different parts of the room, while a venerable, stately old man, with long gray locks, sat at the farther side of the apartment busily engaged in writing. Before advancing to speak to any of my new acquaintances, I glanced around the rocky cavern. In one corner was piled a heap of red-hot thunderbolts. Against the wall hung several second-hand rainbows, covered with dust and much faded. Several hundred cart loads of hail-stones, two large sacks of wind, and a portable tempest, firmly secured with iron bands, next engaged my attention. But I saw that the venerable personage mentioned above had become sensible of my presence, and as he had half risen from his seat, I hastened to present myself. As I drew near to him, I was struck by the size of his massive frame and the fierce expression of his eyes. He had stuck his pen behind his ear — which pen was neither more nor less than the top of a poplar tree, which some storm had rudely disengaged from its trunk, and the butt of which he had hewed down to a proper size for dipping into his inkhorn. He took my hand into his broad palm, and squeezed it too cordially for my bodily comfort, but greatly to the satisfaction of my mind, which had experienced some painful misgivings from my first entrance. I saluted him in the fashion of my country, and he replied,

"I am tolerably well, I thank you, for an old man of three-score centuries — from whence come you?"

"I am last from Boston, sir."

"I do not recollect any planet of that name," sald he.

"I beg pardon — from the earth, I should have said."

He thought a moment. "Yes, yes, I do recollect a little mud-ball somewhere in this direction;" — he pointed with his arm — "but, truly, I had almost forgotten it. Hum! we have neglected you of late. It must be looked to. Our ally, Mr. John Frost, has had some claims on us, which we have liquidated by giving him permission to erect sundry ice-palaces, and throw up a few fortifications on your soil; but I fear the rogue has made too much of his privilege. He must be checked!"

"Really, sir, not only my gratitude, but the gratitude of all the world would be yours, if you would attend to us a little more vigilantly than you have done."

He looked grave a moment — shook his head, and rejoined — "But, sir, I have, myself; some complaints to make with regard to you. I have been somewhat slandered by your fellows, and, in truth, that was one inducement that led me to yield so readily to the request of my kinsman, Mr. Frost. You probably know there are some persons on your little planet who pretend to be of my council, and who send out little printed missiles, pretending to great ingenuity, wherein it is set forth that on such and such a day there shall be a snow-storm — a tempest — thunder and lightning — or fervent heat. Nay, some of them have carried it so far as to publish caricatures and grotesque drawings — have prophesied that there should be snow in August, and — "

Here we were interrupted by a loud hissing noise, which caused me to start and turn round.

"You must have a care. You have scorched your garments, I fear," cried my host to a squat figure, who came trudging towards us, wrapped in sheets of ice and wearing a huge wig powdered with snow.

"It is nothing, your Honor," answered the other, in a hollow voice which chilled my blood — "I only trod upon that cursed coil of chain lightning which your servant has placed so near the door to be my bane as often as I visit you!"

I was too much taken up with this uncouth visiter to notice the entrance of another guest, who had placed herself directly between me and the clerk of the weather before I beheld her. She was a lovely young damsel, dressed in a variegated gown, of the most beautiful colors, her head surmounted by a green turban, and her fret shod with moccasins of the same hue, bespangled with dew-drops. The icy dwarf shrunk aside as she approached, and lowered at her from under his thick brows. She cast a glance at him, and pouted like a spoiled child. She then turned to me, and said in a tone of ineffable sweetness,

"You are the stranger from the Earth, I conclude?"

"At your service, fair lady."

"I heard of your arrival," continued she; "and hastened to meet you. I wish to inquire after my good friends, the inhabitants of your globe. My name is Spring."

"My dear lady," said I, "your countenance would gladden the hearts of us all; I assure you that your presence has been desired and earnestly prayed for by all classes of my fellow-sufferers."

"It is too provoking!" cried she, dashing her green turban upon the ground, and stamping with her little foot until I was besprinkied with the dew-drops that it shed. "I suppose that I am blamed — nay, execrated, for my tardiness by my children of the earth — while heaven knows that I long to bound over your valleys and hills, and linger by the side of your running brooks as of yore. But that wretch — that misshapen wretch — " and she pointed at Jack Frost, for he it was, "that soulless, withering demon, holds me in his power. I brought an action against him last year; but, unfortunately, I was advised to put the case in Chancery, and summer arrived before it was decided. But assure your fellows that I will not neglect them in future. I shall be amongst them early. Mr. Frost is obliged to take a journey to the north to procure a polar bear for his wife, who has lingered amongst you, with her husband, so long, that she affects some of your customs, and must needs have a substitute for a lap-dog." She then turned away and held communion with the clerk of the weather, while I sauntered about the cavern to examine its singular contents. A gigantic fellow was sweating over the fire and cooking his master's breakfast. In a moment, I saw him ascend by a sort of rope ladder, and pick a small white cloud out of the heavens wherewith to settle the coffee. I sauntered on until I came to a heap of granite, behind which sat a dozen little black fellows, cross-legged, who were laboring with all their might to weave a thunder gust. The part of the business which seemed to puzzle them most was, the working in of the bolts, which they were obliged to handie with long pincers. Another important point was sewing on the fringe, which was made of chain lightning. While I stood surveying these apprentices, a strapping fellow came reeling towards me, and inquired whether I had visited the forge. I told him that I had not. He said that it was not now in operation, as there was a sufficient quantity of thunderbolts manufactured for present use, although there might soon be a trifle of an earthquake to patch up. I observed that his wrist was swathed with a crimson bandage, and inquired if he was injured in that part. He said that he had received a trifling scratch there, for that last year he had been commissioned to discharge several thunderbolts upon our earth, which he did to his satisfaction until he came to the last, which, having been hurled like a rocket against our globe, unfortunately alighted on the head of a certain member of Congress, where it met with so much resistance that it bounded back to the skies and grazed his wrist.

At this moment somebody seized my arm from behind; I turned my head and saw the little old woman in the gray cloak. I was hurried from the massive hall, and conveyed, with as much speed as before, back to the world from which I had set out on this strange and wonderful adventure.

 

   Аударған Ерден Қарсыбеков

   

 

Бар адамзатқа ортақ үлес

(О. Генри)

Родственные души

(О. Генри)

Makes the Whole World Kin

(O. Henry)

 

Терезеден тез кіріп алған тонаушы көзін жан-жағына жүгіртіп, бір орнында тұрып қалды. Себебі өз өзін сыйлайтын әр тонаушы қол сұғардан бұрын, алдымен көзіне үйренуге уақыт береді.

Ол осы жеке үйдің иелері туралы пікір қалыптастырып үлгерген еді. Шегеленген алдыңғы есік пен күтімсіз өскен Бостон шырмауығын* байқаған ол, әртүрлі жорамал құрып, үйге қарайтын әйелдің қазір мұхит жағалауында бір сүйкімді, теңіз кепкесін киген адаммен танысып алғанын, оған өзінің сезімтал, жалғызсыраған жүрегін ешкім де түсінбейтіні туралы айтып жатқанын елестетіп жүрген. Ал үшінші қабатта жарықтың жанғанын көріп, қараңғының түскенін ескерген ол, отағасы енді үйге оралған және жуырда жарығы сөніп, ұйқыға бөленер деп түсінген. Иә, табиғатта да, жан бойында да күз орнай бастағанда, өнегелі жұрт мейрамханалар мен хатшы қыздарды бос әуре деп танып, өткінші әбігерден сақтайтын әдептілік пен инабаттылыққа салынып, заңды әйелдерінің оралуын тілеп отырады.

Тонаушы темекісін тұтатып жіберді. Сіріңкенің жарығында оның келбеті бір сәтке болса да көрініп шықты. Бұл тонаушылардың үшінші түрінің өкілі еді. Ондайлар көпшілікке әлі жақсы танылмаған болатын. Полиция бізді тек бірінші екі түрімен таныстырып қойған. Олардың айырмалық белгісі өте оңай есте сақталады — ол жағаның болу-болмауына байланысты.

Егер ұсталған тонаушының үстінде жағасы жоқ киім-кешек болса, онда бұл ең төменгі сатыға дейін азғындап түскен сұмырайдың болғаны. Әлдеқашан шерифтің қолкісенін ұрлап, қамаудан құтылған ұр да жық қылмыскердің өзі ғой, деп ондайды бәрі күдіктене бастайды.

Тонаушылардың жақсы таныс енді бір түрі жағасы бар киіммен жүреді. Күн жарықта өзін нағыз джентльмендей ұстап, костюмін шешпей ланч ішеді, ал кешке қарай өзінің негізгі ерсі кәсібіне көшеді. Ондайдың шешесі Оушен Гроувтегі* аса бай әрі құрметті тұрғындардың арасынан табылады. Ұсталған жағдайда, ол камерасына ең алдымен тырнаққа арналған егеуішті және «Полицейлік газетті» әкелуді сұрайды. Штаттар мен Территориялардың* әрқайсында оның бір-бір әйелі болады, және олар туралы газеттер жиі жазып, суреті ретінде еш емдеуге жарамайтын, науқас әйелдердің мұрағаттан алынған суреттерін пайдаланады.

Біздің тонаушымыздың үстінде көк свитер болған. Ол джентльмен де, Хеллз Китчен* аймағының бұзығы да емес еді. Полиция ондай салмақты әрі қарапайым, өз орнын таба білетін тонаушы туралы естіп көрмеген және бұның қай түрге жатқызылатынын білмеген де шығар.

Үшінші типтік тонаушымыз үй ішіне қадамын ақырын басты. Оның бетпердесі де, қалта шамы да болған жоқ, аяқ киімінің табанында каучук та болмады. Ол қалтасында револьверін ғана ұстап, сағызын ойлана жүріп шайнаған.

Үйдің жиһазы тысталған қалпында тұрған. Күміс бұйымдар көрінетін жерден алыс тығылып, темірсандықта сақтаулы болған. Бүгінгі олжаның аса құнды болмайтыны анық болды. Тонаушы үй иесінің қараңғылау бөлмесіне беттеді. Ол кісі жалғыздық жүгінен иіліп қалмауға көмектесетін жұбатарлық жайттарды қиялдаумен болып, қатты ұйықтап жатқан болар. Адал, заңды табысын осы жерден «сипап» іздеу керек еді. Бос жатқан ақша болсын, сағат немесе асыл таспен безендірілген түйреуіш болсын, әйтеуір шектен тыс, таңғалдырарлық ешнәрсеге үміттенбеген еді. Ашық болған терезені көргеннен соң, тонаушы бұл жерде өз бағын сынап көргісі келді.

Бөлмедегі газ шамының жарығы өте бәсең болған. Еш үн шығармай тонаушы есікті ашты. Отағасы төсекте ұйықтап жатты. Үстелшеде оралып қалған бірнеше доллар, сағат пен кілт, үш покер дөңгелегі, езілген сигарлар, қызғылт түсті шаш қыстырғышы шашылып жатқан. Қасында таңертеңгіге қалдырылған жаңа бромозельцер дәрісі тұрды.

Тонаушы үстелше жаққа қимылдай бастағанда, ұйықтаған кісі кенеттен ыңқылдап, көзін аша қалды.

— Қимылдамай жат, — деді тонаушы сабырлы сарынмен. Үшінші типтегілерде тістеніп сөйлеу деген жоқ еді. Үй иесі өзіне бағытталған револьвердің аузына қарап, еш қимылсыз жатты.

— Енді қолыңды көтер, — деп тонаушы бұйрық тастады.

Төсекте жатқан адамның қылау түскен қоңырша, үшкірлеу сақалы болған, мұндай дантистерде жиі кездеседі. Өзі тұлғалы, сыйлы, бірақ ашуқор адамның әсерін қалдырды. Ол орнынан тұрыңқырап, оң қолын көтерді.

— Екінші қолыңды да көтер, — деді тонаушы. — Мүмкін екі қолыңмен де ата алатын шығарсың. Екіге дейін санай аласың ғой? Тездет.

— Оны көтере алмаймын, — деді үй иесі бұзылған бет-аузымен.

— Не себеппен?

— Сол иығымды ревматизм ұстап қалды.

— Өткір ревматизм ба?

— Қазір өткір емес, созылмалы ревматизмге айналды. — Тонаушы қаруын науқасқа көздеп ұстаған қалыпта тұрып қалды. Ол үстелшедегі ұсақ-түйекке бір қарап, сосын абыржыған кейіппен төсектегі адамға қайтадан қарады. Осы кезде оның да бет-аузы бұзылып қалды.

— Ондай қисайғанды қойыңыз, — деп үй иесі шаңқылдай қалды. — Тонауға келсеңіз, неге тонамайсыз? Әне заттарым жатыр.

— Кешірім сұраймын, — деді тонаушы, бір жымиып, — мені де сол індет шаншып алды. Бағыңа орай, мен ревматизммен бұрыннан дос болып алдым. Менің де сол қолым ауырады. Тұқылыңды көтермей қойғанда, мен болмаса, басқа біреу саған оғын аямас еді.

— Ауырғанға көп болды ма? — деп сұрады үй иесі.

— Төрт жылдай болды. Енді одан құтылмаспын. Бұл ауру бір жұқса, өмірлік серігің болып кетеді.

— Сылдырмақты жылан майын ішіп көргеніңіз бар ма?

— Шелектеп ішкем. Маған жұмсалған жыланның бәрін бір тізбектесе, олар Марсқа дейін жетер еді, ал олардың сылдыры Миссисипи бойында да естілер еді.

— Біреулер Чизелюм дәрілерін ішуге кеңес береді, — деді үй иесі.

— Бос сандырақ! — деп жауап берді тонаушы. — Оны бес ай бойы іштім, түк көмектеспеді. Ал Финкельхэм сығындысын ішіп, Галаад шипамайын қолыма жағып жүрген кезімде ауырғаным сәл басылған еді. Бірақ сол жылы мен қалтамда үнемі ат тағасын да ұстап жүргем, негізгі әсерін сол тигізген болар.

— Мазаңыз көбірек кететін кез қашан, таң атқанда ма, түнде ме?

— Түнде ғой, нағыз жұмыс басталғанда. Сен қолыңды түсіре берсеш, отыра бересің бе солай? Бликерстаф қан тазалағышы туралы не айтасың?

— Ішіп көргенім жоқ. Ал сізді ауру анда-санда шаншып ала ма, әлде ол үнемі сыздап тұра ма?

Тонаушы төсектің аяқ жағына отырып, қаруын тізесіне қойып ұстай берді.

— Толқындап келеді, — деді ол. — Күтпегенде бір шайып алады. Жоғарғы қабаттарда жұмыс істеуден бас тартуға мәжбүр болдым, себебі жарты жолда бірнеше рет қатты ұстап қалған. Мен былай айтайын — малғұн дәрігерлер мына ауруға не істеу болатынын мүлдем білмейді.

— Келісемін. Мен мыңдаған долларды жұмсап, еш нәтижеге жетпедім. Ал сіздікі іси ма?

— Азанда ісіп кетеді. Ал жаңбыр жауар алдында — құдай сақтасын!

— Менде де сол, — деді үй иесі. — Кішігірім бұлттың өзі Флоридада түзеліп, Нью-Йоркке қарай қалқи бастаса, қолым бірден қақсап кетеді. Ал көрші театрда көрермендерді жылатып қоятын мелодрама қойылса, сол жағым дірілдей бастайды.

— Иә, тозаққа түскендей боласың, — деді тонаушы.

— Дәл солай, — деп күрсінді үй иесі.

Тонаушы револьверіне қарап алды да, ыңғайсыздана қалтасына тығып жіберді.

— Бауырым, — деді ол қысылып, — оподельдок туралы естуің бар ма?

— Құр былжырақ! Теріге сары майды жаққанмен бірдей.

— Дұрыс айтасың. Кішкентай қыздарға ғана жарайтын дәрі. Бұл нашар жағдайымызға көмектесер жалғыз ғана дауа бар, а? Баяғы көңіл көтеретін, бой қыздыратын ішімдік. Жұмысым үшін реніш болмасын. Киініп алсаң, тезірек барға барайық. Жөнсіздігімді кешірерсің, бірақ... ай-ай! Тағы да ұстап алды!

— Мен біреудің көмегінсіз киіне алмаймын, осындай жағдайыма бір аптадай болды. — деді үй иесі. — Томас жатып қалған шығар, сондықтан...

— Ештеңе етпейді. Маған сүйене бер, — деді тонаушы.

Осы кезде үй иесі өзінің шағын сақалын сипап, ар-ұят ережелерін есіне түсіре бастады.

— Бұл ыңғайсыз екен, — деп бастады ол.

— Міні көйлегің, — деп жауап берді тонаушы. — Менің бір танысым Омберри шипамайын мақтайды, оны екі аптадай ішіп, қазір киінгенде барлық түймелерін өзі салады екен.

Екеуі астыға түсіп, табалдырықтан аттар алдында, үй иесі бұрылып қалып, бөлмесіне қарай ұмтылды.

— Ақшамды үстелшеде қалдырып қойыппын, — деп түсіндіре бастады ол.

Тонаушы оны оң жеңінен ұстап, қатайған түрімен айтты:

— Жарайды енді, қоя сал, мен шақырып тұрмын ғой. Сен осы ғажайып жаңғақтарынан да дәрі жасалатынын біліп пе ең?

 

 

Вор быстро скользнул в окно и замер, стараясь освоиться с обстановкой. Всякий уважающий себя вор сначала освоится среди чужого добра, а потом начнет его присваивать.

Вор находился в частном особняке. Заколоченная парадная дверь и неподстриженный плющ подсказали ему, что хозяйка дома сидит сейчас где-нибудь на мраморной террасе, омываемой волнами океана, и объясняет исполненному сочувствия молодому человеку в спортивной морской фуражке, что никто никогда не понимал ее одинокой и возвышенной души. Освещенные окна третьего этажа в сочетании с концом сезона, в свою очередь, свидетельствовали о том, что хозяин уже вернулся домой и скоро потушит свет и отойдет ко сну. Ибо сентябрь — такая пора в природе и в жизни человека, когда всякий добропорядочный семьянин приходит к заключению, что стенографистки и кафе на крышах — тщета и суета, и, ощутив в себе тягу к благопристойности и нравственному совершенству, как ценностям более прочным, начинает поджидать домой свою законную половину.

Вор закурил папиросу. Прикрытый ладонью огонек спички осветил на мгновение то, что было в нем наиболее выдающегося, — длинный нос и торчащие скулы. Вор принадлежал к третьей разновидности. Эта разновидность еще не изучена и не получила широкого признания. Полиция познакомила нас только с первой и со второй. Классификация их чрезвычайно проста. Отличительной приметой служит воротничок.

Если на пойманном воре не удается обнаружить крахмального воротничка, нам заявляют, что это опаснейший выродок, вконец разложившийся тип, и тотчас возникает подозрение — не тот ли это закоренелый преступник, который в тысяча восемьсот семьдесят восьмом году выкрал наручники из кармана полицейского Хэннесси и нахально избежал ареста.

Представитель другой широко известной разновидности — это вор в крахмальном воротничке. Его обычно называют вор-джентльмен. Днем он либо завтракает в смокинге, либо расхаживает, переодевшись обойщиком, вечером же приступает к своему основному, гнусному занятию — ограблению квартир. Мать его — весьма богатая, почтенная леди, проживающая в респектабельнейшем Оушен-Гроув, и, когда его препровождают в тюремную камеру, он первым долгом требует себе пилочку для ногтей и «Полицейскую газету». У него есть жена в каждом штате и невесты во всех территориях, и газеты сериями печатают портреты жертв его матримониальной страсти, используя для этого извлеченные из архива фотографии недужных особ женского пола, от которых отказались все доктора и которые получили исцеление от одного флакона патентованного средства, испытав значительное облегчение при первом же глотке.

На воре был синий свитер. Этот вор не принадлежал ни к категории джентльменов, ни к категории поваров из Адовой Кухни. Полиция, несомненно, стала бы в тупик при попытке его классифицировать. Ей еще не доводилось слышать о солидном, степенном воре, не проявляющем тенденции ни опуститься на дно, ни залететь слишком высоко.

Вор третьей категории начал крадучись продвигаться вперед. Он не носил на лице маски, не держал в руке потайного фонарика, и на ногах у него не было башмаков на каучуковой подошве. Вместо этого он запасся револьвером тридцать восьмого калибра и задумчиво жевал мятную резинку.

Мебель в доме еще стояла в чехлах. Серебро было убрано подальше — в сейфы. Вор не рассчитывал на особенно богатый улов. Путь его лежал в тускло освещенную комнату третьего этажа, где хозяин дома спал тяжелым сном после тех услад, которые он так или иначе должен был находить, дабы не погибнуть под бременем одиночества. Там и следовало «пощупать» на предмет честной, законной, профессиональной поживы. Может, попадется немного денег, часы, булавка с драгоценным камнем… словом, ничего сногсшибательного, выходящего из ряда вон. Просто вор увидел распахнутое окно и решил попытать счастья.

Вор неслышно приоткрыл дверь в слабо освещенную комнату. Газовый рожок был привернут. На кровати спал человек. На туалетном столике в беспорядке валялись различные предметы — пачка смятых банкнот, часы, ключи, три покерных фишки, несколько сломанных сигар и розовый бант. Тут же стояла бутылка сельтерской, припасенная на утро для прояснения мозгов.

Вор сделал три осторожных шага по направлению к столику. Спящий жалобно застонал и открыл глаза. И тут же сунул правую руку под подушку, но не успел вытащить ее обратно.

— Лежать тихо! — сказал вор нормальным человеческим голосом. Воры третьей категории не говорят свистящим шепотом. Человек в постели посмотрел на дуло направленного на него револьвера и замер.

— Руки вверх! — приказал вор.

У человека была каштановая с проседью бородка клинышком, как у дантистов, которые рвут зубы без боли. Он производил впечатление солидного, почтенного обывателя и был, как видно, весьма желчен, а сейчас вдобавок чрезвычайно раздосадован и возмущен. Он сел в постели и поднял правую руку.

— А ну-ка, вторую! — сказал вор. — Может, вы двусмысленный и стреляете левой. Вы умеете считать до двух? Ну, живо!

— Не могу поднять эту, — сказал обыватель с болезненной гримасой.

— А что с ней такое?

— Ревматизм в плече.

— Острый?

— Был острый. Теперь хронический.

Вор с минуту стоял молча, держа ревматика под прицелом. Он глянул украдкой на туалетный столик с разбросанной на нем добычей и снова в замешательстве уставился на человека, сидевшего в постели. Внезапно его лицо тоже исказила гримаса.

— Перестаньте корчить рожи! — с раздражением крикнул обыватель. — Пришли грабить, так грабьте. Забирайте, что там на туалете.

— Прошу прощенья, — сказал вор с усмешкой. — Меня вот тоже скрутило. Вам, знаете ли, повезло — ведь мы с ревматизмом старинные приятели. И тоже в левой. Всякий другой на моем месте продырявил бы вас насквозь, когда вы не подняли свою левую клешню.

— И давно у вас? — поинтересовался обыватель.

— Пятый год. Да теперь уж не отвяжется. Стоит только заполучить это удовольствие — пиши пропало.

— А вы не пробовали жир гремучей змеи? — с любопытством спросил обыватель.

— Галлонами изводил. Если всех гремучих змей, которых я обезжирил, вытянуть цепочкой, так она восемь раз достанет от земли до Сатурна, а уж греметь будет так, что заткнут уши в Вальпараисо.

— Некоторые принимают «Пилюли Чизельма», — заметил обыватель.

— Шарлатанство, — сказал вор. — Пять месяцев глотал эту дрянь. Никакого толку. Вот когда я пил «Экстракт Финкельхема», делал припарки из «Галаадского бальзама» и применял «Поттавский болеутоляющий пульверизатор», вроде как немного полегчало. Только сдается мне, что помог главным образом конский каштан, который я таскал в левом кармане.

— Вас когда хуже донимает, по утрам или ночью?

— Ночью, — сказал вор. — Когда самая работа. Слушайте, да вы опустите руку… Не станете же вы… А «Бликерстафовский кровоочиститель» вы не пробовали?

— Нет, не приходилось. А у вас как — приступами или все время ноет?

Вор присел в ногах кровати и положил револьвер на колено.

— Скачками, — сказал он. — Набрасывается, когда не ждешь. Пришлось отказаться от верхних этажей — раза два уже застрял, скрутило на полдороге. Знаете, что я вам скажу: ни черта в этой болезни доктора не смыслят.

— И я так считаю. Потратил тысячу долларов, и все впустую. У вас распухает?

— По утрам. А уж перед дождем — просто мочи нет.

— Ну да, у меня тоже. Стоит какому-нибудь паршивому облачку величиной с салфетку тронуться к нам в путь из Флориды, и я уже чувствую его приближение. А если случится пройти мимо театра, когда там идет мелодрама «Болотные туманы», сырость так вопьется в плечо, что его начинает дергать, как зуб.

— Да, ничем не уймешь. Адовы муки, — сказал вор.

— Вы правы, — вздохнул обыватель.

Вор поглядел на свой револьвер и с напускной развязностью сунул его в карман.

— Послушайте, приятель, — сказал он, стараясь преодолеть неловкость. — А вы не пробовали оподельдок?

— Чушь! — сказал обыватель сердито. — С таким же успехом можно втирать коровье масло.

— Правильно, — согласился вор. — Годится только для крошки Минни, когда киска оцарапает ей пальчик. Скажу вам прямо — дело наше дрянь. Только одна вещь на свете помогает. Добрая, старая, горячительная, веселящая сердце выпивка. Послушайте, старина… вы на меня не серчайте… Это дело, само собой, побоку… Одевайтесь-ка, и пойдем выпьем. Вы уж простите, если я… ух ты, черт! Опять схватил, гадюка!

— Скоро неделя, как я лишен возможности одеваться без посторонней помощи, — сказал обыватель. — Боюсь, что Томас уже лег, и…

— Ничего, вылезайте из своего логова, — сказал вор. — Я помогу вам нацепить что-нибудь.

Условности и приличия мощной волной всколыхнулись в сознании обывателя. Он погладил свою седеющую бородку.

— Это в высшей степени необычно… — начал он.

— Вот ваша рубашка, — сказал вор. — Ныряйте в нее. Между прочим, один человек говорил мне, что «Растирание Омберри» так починило его в две недели, что он стал сам завязывать себе галстук.

На пороге обыватель остановился и шагнул обратно.

— Чуть не ушел без денег, — сказал он. — Выложил их с вечера на туалетный столик.

Вор поймал его за рукав.

— Ладно, пошли, — сказал он грубовато. — Бросьте это. Я вас приглашаю. На выпивку хватит. А вы никогда не пробовали «Чудодейственный орех» и мазь из сосновых иголок?

 

The burglar stepped inside the window quickly, and then he took his time. A burglar who respects his art always takes his time before taking anything else.

The house was a private residence. By its boarded front door and untrimmed Boston ivy the burglar knew that the mistress of it was sitting on some oceanside piazza telling a sympathetic man in a yachting cap that no one had ever understood her sensitive, lonely heart. He knew by the light in the third-story front windows, and by the lateness of the season, that the master of the house had come home, and would soon extinguish his light and retire. For it was September of the year and of the soul, in which season the house's good man comes to consider roof gardens and stenographers as vanities, and to desire the return of his mate and the more durable blessings of decorum and the moral excellencies.

The burglar lighted a cigarette. The guarded glow of the match illuminated his salient points for a moment. He belonged to the third type of burglars.

This third type has not yet been recognized and accepted. The police have made us familiar with the first and second. Their classification is simple. The collar is the distinguishing mark.

When a burglar is caught who does not wear a collar he is described as a degenerate of the lowest type, singularly vicious and depraved, and is suspected of being the desperate criminal who stole the handcuffs out of Patrolman Hennessy's pocket in 1878 and walked away to escape arrest.

The other well-known type is the burglar who wears a collar. He is always referred to as a Raffles in real life. He is invariably a gentleman by daylight, breakfasting in a dress suit, and posing as a paperhanger, while after dark he plies his nefarious occupation of burglary. His mother is an extremely wealthy and respected resident of Ocean Grove, and when he is conducted to his cell he asks at once for a nail file and the Police Gazette. He always has a wife in every State in the Union and fiancees in all the Territories, and the newspapers print his matrimonial gallery out of their stock of cuts of the ladies who were cured by only one bottle after having been given up by five doctors, experiencing great relief after the first dose.

The burglar wore a blue sweater. He was neither a Raffles nor one of the chefs from Hell's Kitchen. The police would have been baffled had they attempted to classify him. They have not yet heard of the respectable, unassuming burglar who is neither above nor below his station.

This burglar of the third class began to prowl. He wore no masks, dark lanterns, or gum shoes. He carried a 88-calibre revolver in his pocket, and he chewed peppermint gum thoughtfully.

The furniture of the house was swathed in its summer dust protectors. The silver was far away in safe-deposit vaults. The burglar expected no remarkable "haul." His objective point was that dimly lighted room where the master of the house should be sleeping heavily after whatever solace he had sought to lighten the burden of his loneliness. A "touch" might be made there to the extent of legitimate, fair professional profits — loose money, a watch, a jewelled stick-pin — nothing exorbitant or beyond rea son. He had seen the window left open and had taken the chance.

The burglar softly opened the door of the lighted room. The gas was turned low. A man lay in the bed asleep. On the dresser lay many things in confusion — a crumpled roll of bills, a watch, keys, three poker chips, crushed cigars, a pink silk hair bow, and an unopened bottle of bromo-seltzer for a bulwark in the morning.

The burglar took three steps toward the dresser. The man in the bed suddenly uttered a squeaky groan and opened his eyes. His right hand slid under his pillow, but remained there.

"Lay still," said the burglar in conversational tone. Burglars of the third type do not hiss. The citizen in the bed looked at the round end of the burglar's pistol and lay still.

"Now hold up both your hands," commanded the burglar.

The citizen had a little, pointed, brown-and-gray beard, like that of a painless dentist. He looked solid, esteemed, irritable, and disgusted. He sat up in bed and raised his right hand above his head.

"Up with the other one," ordered the burglar. "You might be amphibious and shoot with your left. You can count two, can't you? Hurry up, now."

"Can't raise the other one," said the citizen, with a contortion of his lineaments.

"What's the matter with it?"

"Rheumatism in the shoulder."

"Inflammatory?"

"Was. The inflammation has gone down." The burglar stood for a moment or two, holding his gun on the afflicted one. He glanced at the plunder on the dresser and then, with a half-embarrassed air, back at the man in the bed. Then he, too, made a sudden grimace.

"Don't stand there making faces," snapped the citizen, bad-humouredly. "If you've come to burgle why don't you do it? There's some stuff lying around."

"'Scuse me," said the burglar, with a grin; "but it just socked me one, too. It's good for you that rheumatism and me happens to be old pals. I got it in my left arm, too. Most anybody but me would have popped you when you wouldn't hoist that left claw of yours."

"How long have you had it?" inquired the citizen.

"Four years. I guess that ain't all. Once you've got it, it's you for a rheumatic life — that's my judgment."

"Ever try rattlesnake oil?" asked the citizen, interestedly.

"Gallons," said the burglar. "If all the snakes I've used the oil of was strung out in a row they'd reach eight times as far as Saturn, and the rattles could be heard at Valparaiso, Indiana, and back."

"Some use Chiselum's Pills," remarked the citizen.

"Fudge!" said the burglar. "Took 'em five months. No good. I had some relief the year I tried Finkelham's Extract, Balm of Gilead poultices and Potts's Pain Pulverizer; but I think it was the buckeye I carried in my pocket what done the trick."

"Is yours worse in the morning or at night?" asked the citizen.

"Night," said the burglar; "just when I'm busiest. Say, take down that arm of yours — I guess you won't — Say! did you ever try Blickerstaff's Blood Builder?"

"I never did. Does yours come in paroxysms or is it a steady pain?"

The burglar sat down on the foot of the bed and rested his gun on his crossed knee.

"It jumps," said he. "It strikes me when I ain't looking for it. I had to give up second-story work because I got stuck sometimes half-way up. Tell you what — I don't believe the bloomin' doctors know what is good for it."

"Same here. I've spent a thousand dollars without getting any relief. Yours swell any?"

"Of mornings. And when it's goin' to rain — great Christopher!"

"Me, too," said the citizen. "I can tell when a streak of humidity the size of a table-cloth starts from Florida on its way to New York. And if I pass a theatre where there's an 'East Lynne' matinee going on, the moisture starts my left arm jumping like a toothache."

"It's undiluted — hades!" said the burglar.

"You're dead right," said the citizen.

The burglar looked down at his pistol and thrust it into his pocket with an awkward attempt at ease.

"Say, old man," he said, constrainedly, "ever try opodeldoc?"

"Slop!" said the citizen angrily. "Might as well rub on restaurant butter."

"Sure," concurred the burglar. "It's a salve suitable for little Minnie when the kitty scratches her finger. I'll tell you what! We're up against it. I only find one thing that eases her up. Hey? Little old sanitary, ameliorating, lest-we-forget Booze. Say — this job's off — 'scuse me — get on your clothes and let's go out and have some. 'Scuse the liberty, but — ouch! There she goes again!"

"For a week," said the citizen. "I haven't been able to dress myself without help. I'm afraid Thomas is in bed, and — "

"Climb out," said the burglar, "I'll help you get into your duds."

The conventional returned as a tidal wave and flooded the citizen. He stroked his brown-and-gray beard.

"It's very unusual — " he began.

"Here's your shirt," said the burglar, "fall out. I knew a man who said Omberry's Ointment fixed him in two weeks so he could use both hands in tying his four-in-hand."

As they were going out the door the citizen turned and started back.

"Liked to forgot my money," he explained; "laid it on the dresser last night."

The burglar caught him by the right sleeve.

"Come on," he said bluffly. "I ask you. Leave it alone. I've got the price. Ever try witch hazel and oil of wintergreen?"

   Аударған Ерден Қарсыбеков

   

 

Джунглидегі сәбилер

(О. Генри)

Младенцы в джунглях

(О. Генри)

Babes in the Jungle

(O. Henry)

 

Батыстың асқан алаяғы мен қаңғыбасы Монтегю Силвер маған Литл-Рокта жүргенде былай айтқан болатын:

— Егер бір күні, Билли, сен есіңнен адасып қалсаң, немесе есейген адамдарды алдауға шамаң жетіспей, өзіңнің тым қартайып қалғаныңды сезінсең, Нью-Йоркке аттан. Иә, Батыста минут сайын бір аңқылдақ туады, бірақ Нью-Йоркте ондайлар уылдырық шашылып кеткендей сансыз көп.

Екі жыл өткенде, мен орыс адмиралдарының есімдерін есіме түсіре алмағанымды байқап, сол құлағымның үстін қылау шалғанын көріп, Силвердің кеңесін жүзеге асыруға уақыты келіп қалғанын ұқтым.

Нью-Йоркке тал түсте жетіп, келісімен Бродвей* бойын аралаумен болдым. Қарасам, Силвердің өзі мұнда жүр, үстіне ұсақ-түйек тауарларды үймелеп іліп, әлдебір қонақ үйдің қабырғасына сүйеніп, тырнақтарын жібек қол орамалымен жылтыратып тұр екен.

— Гемипарез* ба, әлде қартайғаның ба, — деп сұрадым одан.

— Сәлем, Билли, — деді Силвер, — көріскенімізге қуаныштымын. Білесің ба, Батыста бәрі тым ақылды болып алыпты. Нью-Йоркты кейінге қалдырылған десерттей бұрыннан ойымда ұстадым. Әрине, жергілікті тұрғындардың меншігін ұрлау ешқайда жарамайтынын білемін. Олар әрі-бері жүгіріп, көз алдындағыны ғана көріп, айналған миларын анда-санда ғана іске қосады. Осындай миғұлаларды тонап жүргенімді менің анам білмей-ақ қойса ғой, мені ол үшін өсірген жоқ еді.

— Сонда шал дәрігердің «уқалау» процедураларына үлкен кезек жиналған ба? — деп сұрадым мен.

— Жоқ, — деді Силвер, — бүгіндері «сылап сипаудың» қажетінсіз де ұтуға болады. Мұнда жүргеніме бір ай ғана болды. Бірақ мен істі бастауға дайынмын, және Вилли Манхэттен жексенбілік мектебінің мүшелері де бұл бастауыма сәйкесінше үлесін қосуға дайын. Мен күн сайын газеттерді зерттеп, қаланы аралап, оның жоралғы-дәстүрлерін жақсылап біліп алдым. Мұндағы адамдар қалталарынан ақшасын қағып алуға асықпасаң, жерге құлап, зарлап жылайды екен. Жүр, көтерілейік, бәрін де айтам. Бұл қаланы бірге өңдеп жүрейік, Билли, баяғы заманнан доспыз ғой.

Силвердің бөлмесіне кірдік, жан-жақта түрлі заттар үйіліп жатыр.

— Оңтүстік Каролинада күріш дайындаудың қанша түрі белгілі болса, бұл мегаполис аңқауларынан ақшаны тартып алудың сонша жолы бар. Жоқ, одан да көп, — деді Силвер. — Бұлардың көбісінің ақылдары кірмеген, кез келген жемге алдана салады. Өздерін неғұрлым парасатты деп жүрсе, соғұрлым ақылдары жетіспейді екен. Жақында ғана Дж.П.Морган* біреуден Андреа дель Сарто салған жас шақтағы әулие Иоанның суретін алмақшы болды да, орнына Кіші Рокфеллердің* портретін сатып алып, алданып қалыпты.

Ана бұрышта жатқан қағаздар бумасын көріп тұрсың ғой, Билли? Бұл алтын кендерінің құнды қағаздары. Оларды сатып жүріп, екі сағаттың ішінде сауданы тоқтатуға мәжбүр болдым. Неге десең, көшені бұғаттап тастағаным үшін полиция мені қамауға алған. Бұларды иелену үшін төбелес болды. Постқа жеткенше, оншақтысын полицейге сатып жібердім, сонымен бұл нарық жабылып қалды. Жұрт маған жай ғана ақшаны бере салғанын қаламаймын. Олай істер алдында, сәл болса да ойланып қалса, намысым таза болып сақталар еді. Олар ең кемінде Чик-го сөзінде қай әріптің жетіспей тұрғанын шешіп көрсін дегенім ғой.

Менде оп-оңай жүзеге асырылатын тағы бір ой болды, қарапайымдылығы сондай, одан да бас тарта салдым. Анау үстелде тұрған көк сия құтысын көрдің ғой? Осы сиямен қолыма зәкір белгісін салып, банкке кіріп, өзімді адмирал Дьюидің жиені деп таныстырып өттім. Оның атына жазылған чегімді олар растап, маған бір мың доллар бермекші болған, бірақ мен ағайымның толық есімін айта алмай қалдым. Қалай болса да, бұл осы қаладағы жұмыстың жеңілдігін көрсетеді. Мысалы, тонаушылар енді тонайтын үйлерінде оларға арнайы пісірілген ыстық тағамның қойылғанын қалайтын болды. Манхэттенде* олардан азап шекпеген үйлерді табу қиынға соғады, және жалпылап алғанда, бұл қала тұрғындарына қарсы басқыншылықтың ең жеңіл түрі ғана.

— Монти, — деп бастадым мен, Силвер бәсеңдеп қалғанда, — қала жайында айтып жүргенің шындыққа сай болуы мүмкін, бірақ оған күманданып тұрмын. Осында келгеніме екі сағат қана болды, және мен бұл қаланың табақшада әкеліп қойылған бәлішке ұқсамайтынын көріп тұрмын. Өзімді алсам, rus in urbe* жетіспейді дер едім. Тұрғындардың шашынан шөп талшықтары табылса, киген барқыт көйлектерінде ағаш түймелер салбырап тұрса, мен өзімді ыңғайлырақ сезінер едім. Олар маған тым қарапайым болып көрініп тұрған жоқ.

— Ие, сен эмигранттардың ауруына ұшырап қалдың ғой, — деді Силвер. — Әрине Нью-Йорк Литл-Роктан да, Еуропадан да үлкенірек болады, сондықтан сырттан келгендерге ол қорқынышты болып көрінеді. Бәрі жақсы болады, Билли. Айтып тұрмын ғой, бұл адамдарға сәл күш жұмсасаң, өздері саған жәшіктеп ақшаларын әкеле салады және үстін жәндікжойғымен сеуіп тастайды. Әйтпесе ол үшін көшеге шыққаным бір әбігер ғой. Осы қалада кім бриллиант тағып жүретінін білесің ба? Ұрының әйелдері мен арамзаның келіндері. Иә, Нью-Йорк тұрғындарын тонау гүлдерді сатқаннан әлдеқайда оңай. Мені жалғыз нәрсе алаңдатып тұр: барлық қалталарым ақшаға толғанда, сигараларды езілуден қалай сақтаймын.

— Сенікі дұрыс болып шықса ғой, Монти, — дедім мен. — Алайда мен Литл-Рокта жүргендегі тапқанымнан артық қалап тұрған жоқпын. Біздің фермерлердің қонақжайлығына әрдайым сүйенуге болады, жаңа пошта ғимаратын тұрғызу петициясына қолдарын қоя салады, ал банкіміз бұны көріп, 200 доллар болса да бере салады. Мұндағы адамдарға қарасаң, күдікшілдігі мен өзін сақтау түйсігі бар сияқты болып көрінеді. Бұл ойынды алып кетуге дайындығымыз жетпейді-ау деймін.

— Алаңдама, — деді Силвер, — мен бұл ашықауыз қаланы бес саусағымдай біліп қойдым. Солтүстік өзеннің Гудзон болғаны және Шығыс өзеннің* тіпті өзен емес екені рас болса, менікі дұрыс. Осы Бродвейден алыс кетпей, өмірінде көпқабатты зәулім үйлерден өзгеше ғимараттарды көрмеген адамдарға оп-оңай кездесе аласың! Батыстың әрекетшіл, екпінді адамы үш айдың ішінде мұндағы дегдарлармен әмпей-жәмпей болып, қаланың көрнекті тұлғасына айнала алады.

— Әсірелеп сөйлегенді қояйық. Одан да қоғамды бір-екі доллардан арылтудың жедел тәсілдері туралы айтып берші. Бірақ біреудің атынан қайыр сұрағанды және жесірлердің үйлерін тонағанды ұсынбасаң болады.

— Ондай ондаған тәсілім бар, Билли. Қалтаңдағы капиталың қанша?

— Бір мың, — дедім мен.

— Ал менде 1200, — деді Силвер. — Қара-жатымызды қоссақ, үлкен шаруаларды тындыра аламыз. Миллион жасауға мүмкіндіктер сонша көп, қайсысынан бастарымды білмей отырмын.

Келесі күні Силверге тағы кіріп шықсам, ол әлдебір қуанышты хабардан тәкаппарланып, құлпырып жүр екен.

— Бүгін Дж.П. Морганмен кездесе аламыз, — дейді ол. — Осы қонақ үйдегі бір танысым бізді онымен таныстырғысы келеді. Ол оның досы көрінеді. Оның айтуынша, ол Батыстың адамдарына жылы қарайды екен.

— Мынауың нақты бір іске ұқсайды, — деймін оған. — Мистер Морганмен танысуға мен құштармын.

— Біз үшін осындай қаржылық шонжарлармен қарым-қатынас құрған пайдалы болар, — дейді Силвер. — Нью-Йоркте сырттан келгендерге сондай мейірімділікпен қарайтынына мен ризамын.

Силвер танысып алған адамның аты Кляйн екен. Сағат үште Кляйн Силвердің бөлмесіне Уолл-стриттегі* досын ертіп әкелді. Мистер Морган өзінің портреттеріне ұқсап шықты, сол аяғында бір шүберек байланған еді және сүйенетін таяқшасы да бар.

— Бұл мистер Силвер, ал бұл мистер Пескад, — деді Кляйн. — Алдарыңызда заманымыздың ең атақты қаржыгері...

— Жарайды, Кляйн, жетер, — деді мистер Морган. — Сендерді көргеніме қуаныштымын. Мен Батысқа қатты қызығамын. Өздерің Литл-Роктан келгендеріңді маған Кляйн айтқан. Ол жақтарда менің бір-екі темір жол компаниям бар еді. Мүмкін покер ойынын ұнататын болсаңдар, біз...

— Пирпонт*, — деп үзіп жіберді Кляйн, — сіз ұмытып алдыңыз ба!

— Кешірерсіңдер, — деді Морган, — құяң ауруы өршігеннен бері мен үйімде достарыммен карта ойнауға әдеттеніп алдым. Сендер осы біркөзді Питерді танисыңдар ма? Ол да Батыстан шыққан, Сиэтлде тұрған.

Біздің жауабымызды күтпей, мистер Морган таяқшасымен еденді бір тарсылдатып алып, бөлме бойымен әрі-бері қимылдап, қатты дауыспен біреуді жазғыра бастады.

— Бүгін акцияларыңыздың құнын қайтадан түсіруге тырысатын шығар, Пирпонт, — деді Кляйн жымиып.

— Қайдағы акциялар! — деп ақырды мистер Морган. — Анада алайын деп жүрген сурет есіме түсті ғой. Еуропаға жіберген адамым маған бүгін хабарлама жіберді, ол бүкіл Италияны аралап, оны таба алмапты. Мен оған қойылған бағамен келісуге нұсқау бергем, 50.000 доллар болсын, тіпті 75.000 доллар болсын. Менің түсінбейтінім, ол мұражайлардағы Де Винчиге неге соншама...

— Бірақ мистер Морган, — дейді Кляйн, — Де Винчидің сіз сатып алмаған суреттері қалған ба еді?

— Ол қандай сурет, мистер Морган? — деп сұрап қалды Силвер. — Үлкендігі Флэтайрон үйінің қабырғасымен тең шығар?

— Өнерден хабарың аздау екен, мистер Силвер, — дейді Морган. — Бұл суреттің көлемі 27 де 42 дюйм*, «Махаббаттың бейқам кезі» деп аталады. Онда күлгін түсті өзеннің жағалауында арулардың билеп жүрген тұсы бейнеленген. Келген хабарламада бұл суреттің Америкаға шығарылып сатылғаны да болуы мүмкін делінеді. Онсыз менің коллекциям толық болмас-ау. Жарайды, джентльмендер, қайтайық, біз, қаржыгерлер, уақытқа ұқыптылықпен қараймыз.

Мистер Морган мен Кляйн екеуі кэбке отырып қайтты. Ал біз Силвермен ұлы адамдардың қандай ақкөңіл әрі сенгіш бола алатынын талқылап алғанбыз. Мистер Морган сияқты адамды алдаған бетсіздік болар, деп Силвер айтса, мен ондай қылық ағаттық болар деп шықтым.

Кешкі астан кейін Кляйн бізді серуендеп шығуға шақырды. Үшеуіміз Жетінші авенюге түсіп, жергілікті көріністерді көзбен шолып жүргенбіз. Бір ломбардтың шынысынан Кляйн өзіне қатты ұнап қалған галстукты көріп, оны алмақшы болып, ішіне кірді, артынан біз де ердік.

Қонақ үйге қайтып келіп, Кляйнды шығарып салысымен Силвер маған қарай секеңдеп, қолдарымен әрлі-берлі қимылдай бастады.

— Көрдің ба, Билли? — дейді ол. — Сен оны көріп алдың ба?

— Нені айтасың? — деп мен сұраймын.

— Әлгі Морган іздеген суретті айтам. Біз болған ломбардта ілулі тұр, иесі отырған жақта. Мен Кляйннің көзінше ештеңе айтпадым. Дәл сол суреттің өзі, рас айтам. Қыздар тура өмірдегідей салынған, көйлектерінсіз билеп жатыр, айтылған көк түсті өзені де бар. Мистер Морган ол үшін қанша төлеуге дайын деп айтқан болатын? Әлі түсінбей тұрсың ба? Ломбардтағылар қол астында қандай байлық жүргенін білмей отыр ғой.

Келесі күні ломбард ашылмай тұрып, біз Силвер екеуіміз оның алдына жетіп келдік. Дүниесін кепілге салып, түскен ақшасына ішімдік алғысы келетін жергілікті маскүнемдер сияқты тосып тұрмыз. Ашылысымен ішке кіріп, сағаттың бауларын қарай бастадық.

— Анау ілулі тұрған не шатпақ? — деп Силвер немқұрайлы түрмен ломбард иесінен сұрайды. — Епсіз салынған екен, бірақ қыздардың кейбірі жап-жақсы шығыпты. Бұл сурет үшін 2,25 доллар ұсынсам, оны шегеден түсіруге асығып тұрып, ештеңе сындырып алмайсыз ба?

Ломбардшы күлімсіреп, бізге сағат бауларын көрсетуді жалғастырды.

— Бұл суретті, — деп бастады ол, — маған бір жыл бұрын Италиядан келген джентльмен әкелді. Оған 500 долларды төлеп бердім. «Махаббаттың бейқам кезі» деп аталады, оны Леонардо Де Винчи салған. Кепілдік мерзімі екі күн бұрын өтіп қалды, сондықтан оны өтелмеген тауар ретінде сатып алуға болады. Сізге мынау сағат бауын ұсынамын, ондайды қазір көбісі тағады.

Жарты сағаттың ішінде біз суретті ұстап, дүкеннен шықтық, соңғы бағасы 2000 доллар болып шықты. Силвер қолтығының астындағы суретімен кэбке отыра салды да, Морган кеңсесіне жөнелді. Мен қонақ үйге оралып, оны күтумен болдым. Екі сағаттан кейін Силвер қайтып келді.

— Мистер Морганмен көрістің ба? — деп сұраймын одан. — Суреті үшін қанша беріпті?

Силвер орындыққа отырып, дастарқанның шетін жұлқылап жатыр.

— Мен мистер Морганды көрмеген екенмін, — дейді ол. — Себебі мистер Морганның Еуропаға кеткеніне бір ай болып қалыпты. Билли, мені алаңдатып тұрған нәрсені айтайыншы: тура осы суретті барлық дүкендер рамасымен 3,48 долларға сатады, ал жеке рамасы үшін 3,50 доллар алады. Сонда бұл қалай болғаны, мен түсінбей отырмын?

 

 

Как-то раз в Литл-Роке говорит мне Монтэгю Силвер, первый на всем Западе ловкач и пройдоха:

— Если ты когда-нибудь выживешь из ума, Билли, или почувствуешь, что ты уже слишком стар, чтобы по-честному заниматься надувательством взрослых людей, поезжай в Нью-Йорк. На Западе каждую минуту рождается на свет один простак; но в Нью-Йорке их просто мечут, как икру, так что и не сосчитать.

Прошло два года, и вот замечаю я, что имена русских адмиралов стали выскакивать у меня из памяти, а над левым ухом появилось несколько седых волосков; тут я понял, что пришло время воспользоваться советом Силвера.

Я вкатился в Нью-Йорк в один прекрасный день около полудня и сразу же пошел прогуляться по Бродвею. Вдруг вижу — Силвер собственной персоной, наверчено на нем разной шикарной галантереи, и он стоит, прислонясь к стене какого-то отеля, и полирует себе лунки на ногтях шелковым платочком.

— Склероз мозга или преждевременная старость? — спрашиваю я его.

— А, Билли! — говорит Силвер. — Рад тебя видеть. Да, у нас на Западе, знаешь ли, все что-то очень поумнели. А Нью-Йорк я себе давно уже приберегал на сладкое. Конечно, не очень это красиво — обирать таких людей, как нью-йоркские жители. Ведь они считать умеют только до трех, танцевать только от печки, а думают раз в год по обещанию. Не хотел бы я, чтобы моя мать знала, что я обчищаю таких несмышленышей. Она меня не для того воспитывала.

— А что, у дверей, где написано: «Принимают в чистку», уже толпится очередь? — спрашиваю я.

— Да нет, — говорит Силвер. — В наши дни и без рекламы можно обойтись. Я ведь здесь только месяц. Но я готов приступить; и все учащиеся воскресной школы Вилли Манхэттена, изъявившие желание сделать свой вклад в это благородное предприятие, благоволят послать свои фотографии, для помещения в «Ивнинг дэйли».

— Я тут знакомился с городом, — говорит дальше Силвер, — читал каждый день газеты и, могу сказать, изучил его так, как кошка в ратуше изучила повадки полисменов-ирландцев. Люди здесь такие, что, если ты не торопишься вынуть у них деньги из кармана, они просто кидаются на пол, визжат и дрыгают ногами. Пойдем ко мне, Билли, я тебе порасскажу, как и что. По старой дружбе я готов заняться этим городом с собой на пару.

Повел меня Силвер в свой номер в отеле. Там у него валяется масса всякой всячины.

— Есть много способов выкачивать деньги из этих столичных олухов, — говорит Силвер, — больше даже, чем способов варить рис в Чарлстоне, Южная Каролина. Они клюют на любую приманку. У большинства из них мозги устроены с переключателем. Чем они умнее и ученее, тем меньше у них здравого смысла. Вот только недавно один человек продал Дж. П. Моргану писанный маслом портрет Рокфеллера-младшего, выдав его за знаменитую картину Андреа дель Сарто «Иоанн Креститель в молодости».

Видишь там, в уголке, кипу печатных брошюрок? Так вот, имей в виду, что это золотые россыпи. Я тут на днях стал было распродавать их, но через два часа должен был прекратить торговлю. Почему? Меня арестовали за то, что я застопорил уличное движение. Люди дрались из-за каждого экземпляра. По дороге в участок я успел продать десяток полисмену, который меня вел. Но после этого я их изъял из обращения. Не могу, понимаешь, просто так брать у людей деньги. Хочу, чтобы они хоть немножко подумали, прежде чем отдавать их мне, иначе это ранит мое самолюбие. Пусть хотя бы попробуют угадать, какой буквы не хватает в слове «Чик-го», или прикупить к паре девяток, прежде чем доставать кошелек из кармана.

А то вот еще было одно дело, которое далось мне так легко, что пришлось от него отказаться. Видишь на столе бутылку синих чернил? Я изобразил у себя на руке татуировку в виде якоря, пошел в один банк и представился там как племянник адмирала Дьюи. Мне тут же предложили выдать тысячу долларов под вексель с переводом на дядю, да на беду я не знал его инициалов. Но по этому примеру ты можешь судить, до чего легко работать в этом городе. Грабители, например, так те просто не войдут в дом, если там не приготовлен горячий ужин и нет достаточного штата прислуги с высшим образованием. В любом районе бандиты дырявят граждан без всякого затруднения, и это рассматривается как простой случай оскорбления действием.

— Монти, — говорю я, как только Силвер затормозил, — может, ты и правильно разделал Манхэттен в своем резюме, но что-то мне не верится. Я здесь всего два часа, но у меня нет такого впечатления, что этот городишко уже выложен для нас на тарелочку и даже ложка рядом. На мой вкус, ему не хватает rus in urbe. Меня бы, прямо скажу, больше устроило, если бы у здешних граждан порой торчали соломинки в волосах и они питали пристрастие к бархатным жилетам и брелокам с гирю величиной. Боюсь, что не так уж они просты.

— Все понятно, Билли, — говорит Силвер. — Ты заболел эмигрантской болезнью. Само собой, Нью-Йорк чуть побольше, чем Литл-Рок или Европа, и приезжему человеку с непривычки страшновато. Но ничего, это у тебя пройдет. Я же тебе говорю, мне иной раз хочется отшлепать здешних жителей за то, что они не присылают мне все свои деньги уложенными в корзины для белья и обрызганными жидкостью от насекомых. А то еще тащись за ними на улицу! Знаешь, кто в этом городе ходит в брильянтах? Жены мазуриков и невесты шулеров. Облапошить ньюйоркца легче, чем вышить голубую розу на салфеточке. Меня только одна вещь беспокоит — как бы мои сигары не поломались, когда у меня все карманы будут набиты двадцатками.

— Что ж, дай бог, чтоб ты оказался прав, Монти, — говорю я, — только лучше бы мне все-таки сидеть в Литл-Роке и не гнаться за большими доходами. Даже в неурожайный год там всегда наберется десяток-другой фермеров, готовых поставить свое имя на подписном листе в пользу постройки нового здания для почты, который можно учесть в местном банке сотни за две долларов. А у здешних людей, сдается мне, чересчур развит инстинкт самосохранения и сохранения своего кошелька. Боюсь, что у нас с тобой для такой игры тренировки маловато.

— Напрасные опасения, — говорит Силвер. — Я знаю настоящую цену этому Кретинтауну близ Разиньвилля, и это так же верно, как то, что Северная река — это Гудзон, а Восточная река — вообще не река. Да тут в четырех кварталах от Бродвея живут люди, которые в жизни не видели никаких домов, кроме небоскребов. Живой, деятельный, энергичный житель Запада за каких-нибудь три месяца должен сделаться здесь достаточно заметной фигурой, чтобы заслужить либо снисхождение Джерома, либо осуждение Лоусона.

— Оставим гиперболы, — говорю я, — и скажи, можешь ли ты предложить конкретный способ облегчить здешнее общество на доллар-другой, не обращаясь к Армии спасения и не падая в обморок на крыльце особняка мисс Эллен Гулд?

— Могу предложить хоть двадцать способов, — говорит Силвер. — Сколько у тебя капиталу, Билли?

— Тысяча, — отвечаю.

— А у меня тысяча двести, — говорит он. — Составим компанию и будем делать большие дела. Есть столько возможностей нажить миллион, что я просто не знаю, с какой начинать.

На следующее утро Силвер встречает меня в вестибюле отеля, и я вижу, что он так и пыжится от удовольствия.

— Сегодня мы познакомимся с Дж. П. Морганом, — говорит он. — Тут у меня есть один знакомый в отеле, который хочет нас ему представить. Он его близкий приятель. Говорит, что тот очень любит приезжих с Запада.

— Вот это уже похоже на дело! — говорю я. — Очень буду рад познакомиться с мистером Морганом.

— Да, — говорит Силвер, — нам, пожалуй, не помешает завести знакомства среди финансовых воротил. Мне нравится, что в Нью-Йорке так радушно встречают приезжих.

Фамилия знакомого Силвера была Клейн. В три часа Клейн явился к Силверу в номер вместе со своим приятелем с Уолл-стрита. Мистер Морган был немного похож на свои портреты; левая нога у него была обернута мохнатым полотенцем, и он ходил, опираясь на палку.

— Это мистер Силвер, а это мистер Пескад, — говорит Клейн. — Я думаю, нет нужды, — говорит он, — называть имя великого финансового…

— Ну, ну, ладно, Клейн, — говорит мистер Морган. — Рад познакомиться с вами, джентльмены; меня очень интересует Запад. Клейн сказал мне, что вы из Литл-Рока. У меня как будто имеется парочка железных дорог в тех краях. Может, кому из вас, ребята, охота перекинуться в покер, так я…

— Пирпонт, Пирпонт, — перебивает Клейн. — Вы что, забыли?

— Ах, извините, джентльмены! — говорит Морган. — С тех пор как у меня сделалась подагра, я иногда играю в картишки со знакомыми, которые навещают меня в моем особняке. Скажите, никому из вас не приходилось там, на Западе, встречать Одноглазого Питера? Он жил в Сиэтле, Нью-Мексико.

Не дожидаясь нашего ответа, мистер Морган вдруг сердито застучал палкой об пол и принялся расхаживать по комнате взад и вперед, браня кого-то громким голосом.

— Что, Пирпонт, наверное, на Уолл-стрите опять стараются сбить курс ваших акций? — спрашивает Клейн с усмешкой.

— Какие там еще акции! — грозно рычит мистер Морган. — Это я расстраиваюсь из-за той картины, за которой специально посылал человека в Европу. Только сегодня получил от него телеграмму, что он ищет ее по всей Италии и не может найти. Я бы завтра ж заплатил за эту картину пятьдесят тысяч долларов — да что пятьдесят! Семьдесят пять тысяч заплатил бы. Я дал своему человеку a la carte: покупать за любую цену. Просто не понимаю, почему картинные галереи терпят, что настоящий де Винчи…

— Как, мистер Морган? — говорит Клейн. — Разве не все картины де Винчи находятся в вашей коллекции?

— А что это за картина, мистер Морган? — спрашивает Силвер. — Наверно, она величиной с боковую стену небоскреба «Утюг»?

— Вы, я вижу, не очень разбираетесь в искусстве, мистер Силвер, — говорит Морган. — Это картинка размером двадцать семь дюймов на сорок два, и называется она «Досуг любви». Нарисовано на ней несколько барышень-манекеншиц, которые танцуют тустеп на берегу лиловой речки. В телеграмме говорится, что скорей всего эта картинка уже вывезена в Америку. А без нее моя коллекция не полна. Ну, мне пора, джентльмены. Наш брат, финансист, должен, знаете, соблюдать режим.

Мистер Морган уехал от нас в кэбе вместе с Клейном. После их ухода мы с Силвером долго говорили о том, как простодушны и доверчивы великие люди; Силвер сказал, что обмануть такого человека, как мистер Морган, было бы просто бессовестно; а я сказал, что, на мой взгляд, это было бы неосторожно.

После обеда Клейн предложил пройтись по городу, и мы втроем, я, он и Силвер, отправились на Седьмую авеню посмотреть, какие там есть достопримечательности. В витрине у закладчика Клейн вдруг увидел запонки, которые ему ужасно понравились. Он вошел в лавку, чтобы купить их, а мы вошли вместе с ним.

Когда мы вернулись в отель и Клейн ушел к себе, Силвер вдруг кидается ко мне и начинает размахивать руками.

— Видал? — говорит он. — Ты ее видал, Билли?

— Кого — ее? — спрашиваю.

— Да ту самую картинку, за которой охотится Морган. Она висит у закладчика, прямо над его конторкой. Я только не хотел ничего говорить при Клейне. Будь уверен, это та самая. Барышни прямо как живые, из таких, что носят платья сорок шестого размера, но там-то они обходятся без платьев. И все так меланхолично выбрыкивают ногами, и речка тут же, и берег. Сколько, мистер Морган сказал, он бы отдал за эту картину? Ну, неужели не понимаешь? Ведь хозяин лавки наверняка не знает, что у него там за сокровище.

На следующее утро лавка еще не успела открыться, а мы с Силвером уже были тут как тут, словно двое забулдыг, которым не терпится раздобыть денег на выпивку под заклад воскресного костюма. Входим мы в лавку и начинаем рассматривать цепочки для часов.

— Это что за мазня у вас там висит, над конторкой? — говорит Силвер хозяину как бы между прочим. — Вообще говоря, никудышная картинка, но мне на ней приглянулась вон та рыженькая, с острыми лопатками. Я бы вам предложил за нее два доллара с четвертью, да боюсь, как бы вы не разбили какие-нибудь хрупкие предметы, когда броситесь поскорее снимать ее с гвоздя.

Хозяин усмехается и продолжает раскладывать перед нами часовые цепочки накладного золота.

— Эту картину, — говорит он, — принес мне в заклад один итальянец год тому назад. Я ему дал под нее пятьсот долларов. Это «Досуг любви» Леонардо де Винчи. Как раз два дня тому назад истек законный срок, так что сейчас она уже поступила в продажу как невыкупленный заклад. Вот, рекомендую эту цепочку, очень модный фасон.

Полчаса спустя мы с Силвером вышли из лавки с картиной подмышкой, заплатив за нее ростовщику две тысячи наличными. Силвер сразу же сел в кэб и покатил к Моргану в банк. Я вернулся в отель, сижу и дожидаюсь. Через два часа является Силвер.

— Ну, как, застал мистера Моргана? — спрашиваю я. — Сколько он заплатил за картину?

Силвер садится и начинает перебирать бахрому скатерти.

— Мистера Моргана мне застать не удалось, — говорит он, — потому что мистер Морган уже второй месяц путешествует по Европе. Но вот чего я не могу понять, Билли: эта самая картинка продается во всех универсальных магазинах и стоит вместе с рамкой три доллара сорок восемь центов. А за рамку отдельно просят три доллара пятьдесят центов — как же это получается, хотел бы я знать?

 

 

Montague Silver, the finest street man and art grafter in the West, says to me once in Little Rock: "If you ever lose your mind, Billy, and get too old to do honest swindling among grown men, go to New York. In the West a sucker is born every minute; but in New York they appear in chunks of roe — you can't count 'em!"

Two years afterward I found that I couldn't remember the names of the Russian admirals, and I noticed some gray hairs over my left ear; so I knew the time had arrived for me to take Silver's advice.

I struck New York about noon one day, and took a walk up Broadway. And I run against Silver himself, all encompassed up in a spacious kind of haberdashery, leaning against a hotel and rubbing the half-moons on his nails with a silk handkerchief.

"Paresis or superannuated?" I asks him.

"Hello, Billy," says Silver; "I'm glad to see you. Yes, it seemed to me that the West was accumulating a little too much wiseness. I've been saving New York for dessert. I know it's a low-down trick to take things from these people. They only know this and that and pass to and fro and think ever and anon. I'd hate for my mother to know I was skinning these weak-minded ones. She raised me better."

"Is there a crush already in the waiting rooms of the old doctor that does skin grafting?" I asks.

"Well, no," says Silver; "you needn't back Epidermis to win today. I've only been here a month. But I'm ready to begin; and the members of Willie Manhattan's Sunday School class, each of whom has volunteered to contribute a portion of cuticle toward this rehabilitation, may as well send their photos to the Evening Daily.

"I've been studying the town," says Silver, "and reading the papers every day, and I know it as well as the cat in the City Hall knows an O'Sullivan. People here lie down on the floor and scream and kick when you are the least bit slow about taking money from them. Come up in my room and I'll tell you. We'll work the town together, Billy, for the sake of old times."

Silver takes me up in a hotel. He has a quantity of irrelevant objects lying about.

"There's more ways of getting money from these metropolitan hayseeds," says Silver, "than there is of cooking rice in Charleston, S. C. They'll bite at anything. The brains of most of 'em commute. The wiser they are in intelligence the less perception of cognizance they have. Why, didin't a man the other day sell J. P. Morgan an oil portrait of Rockefeller, Jr., for Andrea del Sarto's celebrated painting of the young Saint John!

"You see that bundle of printed stuff in the corner, Billy? That's gold mining stock. I started out one day to sell that, but I quit it in two hours. Why? Got arrested for blocking the street. People fought to buy it. I sold the policeman a block of it on the way to the station-house, and then I took it off the market. I don't want people to give me their money. I want some little consideration connected with the transaction to keep my pride from being hurt. I want 'em to guess the missing letter in Chic-go, or draw to a pair of nines before they pay me a cent of money.

"Now there's another little scheme that worked so easy I had to quit it. You see that bottle of blue ink on the table? I tattooed an anchor on the back of my hand and went to a bank and told 'em I was Admiral Dewey's nephew. They offered to cash my draft on him for a thousand, but I didn't know my uncle's first name. It shows, though, what an easy town it is. As for burglars, they won't go in a house now unless there's a hot supper ready and a few college students to wait on 'em. They're slugging citizens all over the upper part of the city and I guess, taking the town from end to end, it's a plain case of assault and Battery."

"Monty," says I, when Silver had slacked, up, "you may have Manhattan correctly discriminated in your perorative, but I doubt it. I've only been in town two hours, but it don't dawn upon me that it's ours with a cherry in it. There ain't enough rus in urbe about it to suit me. I'd be a good deal much better satisfied if the citizens had a straw or more in their hair, and run more to velveteen vests and buckeye watch charms. They don't look easy to me."

"You've got it, Billy," says Silver. "All emigrants have it. New York's bigger than Little Rock or Europe, and it frightens a foreigner. You'll be all right. I tell you I feel like slapping the people here because they don't send me all their money in laundry baskets, with germicide sprinkled over it. I hate to go down on the street to get it. Who wears the diamonds in this town? Why, Winnie, the Wiretapper's wife, and Bella, the Buncosteerer's bride. New Yorkers can be worked easier than a blue rose on a tidy. The only thing that bothers me is I know I'll break the cigars in my vest pocket when I get my clothes all full of twenties."

"I hope you are right, Monty," says I; "but I wish all the same I had been satisfied with a small business in Little Rock. The crop of farmers is never so short out there but what you can get a few of 'em to sign a petition for a new post office that you can discount for $200 at the county bank. The people hear appear to possess instincts of self-preservation and illiberality. I fear me that we are not cultured enough to tackle this game."

"Don't worry," says Silver. "I've got this Jayville-near-Tarrytown correctly estimated as sure as North River is the Hudson and East River ain't a river. Why, there are people living in four blocks of Broadway who never saw any kind of a building except a skyscraper in their lives! A good, live hustling Western man ought to get conspicuous enough here inside of three months to incur either Jerome's clemency or Lawson's displeasure."

"Hyperbole aside," says I, "do you know of any immediate system of buncoing the community out of a dollar or two except by applying to the Salvation Army or having a fit on Miss Helen Gould's doorsteps?"

"Dozens of 'em," says Silver. "How much capital have you got, Billy?"

"A thousand," I told him.

"I've got $1,200," says he. "We'll pool and do a big piece of business. There's so many ways we can make a million that I don't know how to begin."

The next morning Silver meets me at the hotel and he is all sonorous and stirred with a kind of silent joy.

"We're to meet J. P. Morgan this afternoon," says he. "A man I know in the hotel wants to introduce us. He's a friend of his. He says he likes to meet people from the West."

"That sounds nice and plausible," says I. "I'd like to know Mr. Morgan."

"It won't hurt us a bit," says Silver, "to get acquainted with a few finance kings. I kind of like the social way New York has with strangers."

The man Silver knew was named Klein. At three o'clock Klein brought his Wall Street friend to see us in Silver's room. "Mr. Morgan" looked some like his pictures, and he had a Turkish towel wrapped around his left foot, and he walked with a cane.

"Mr. Silver and Mr. Pescud," says Klein. "It sounds superfluous," says he, "to mention the name of the greatest financial — "

"Cut it out, Klein," says Mr. Morgan. "I'm glad to know you gents; I take great interest in the West. Klein tells me you're from Little Rock. I think I've a railroad or two out there somewhere. If either of you guys would like to deal a hand or two of stud poker I — "

"Now, Pierpont," cuts in Klein, "you forget!"

"Excuse me, gents!" says Morgan; "since I've had the gout so bad I sometimes play a social game of cards at my house. Neither of you never knew One-eyed Peters, did you, while you was around Little Rock? He lived in Seattle, New Mexico."

Before we could answer, Mr. Morgan hammers on the floor with his can and begins to walk up and down, swearing in a loud tone of voice.

"They have been pounding your stocks to-day on the Street, Pierpont?" asks Klein, smiling.

"Stocks! No!" roars Mr. Morgan. "It's that picture I sent an agent to Europe to buy. I just thought about it. He cabled me to-day that it ain't to be found in all Italy. I'd pay $50,000 to-morrow for that picture — yes, $75,000. I give the agent a la carte in purchasing it. I cannot understand why the art galleries will allow a De Vinchy to — "

"Why, Mr. Morgan," says klein; "I thought you owned all of the De Vinchy paintings."

"What is the picture like, Mr. Morgan?" asks Silver. "It must be as big as the side of the Flatiron Building."

"I'm afraid your art education is on the bum, Mr. Silver," says Morgan. "The picture is 27 inches by 42; and it is called 'Love's Idle Hour.' It represents a number of cloak models doing the two-step on the bank of a purple river. The cablegram said it might have been brought to this country. My collection will never be complete without that picture. Well, so long, gents; us financiers must keep early hours."

Mr. Morgan and Klein went away together in a cab. Me and Silver talked about how simple and unsuspecting great people was; and Silver said what a shame it would be to try to rob a man like Mr. Morgan; and I said I thought it would be rather imprudent, myself. Klein proposes a stroll after dinner; and me and him and Silver walks down toward Seventh Avenue to see the sights. Klein sees a pair of cuff links that instigate his admiration in a pawnshop window, and we all go in while he buys 'em.

After we got back to the hotel and Klein had gone, Silver jumps at me and waves his hands.

"Did you see it?" says he. "Did you see it, Billy?"

"What?" I asks.

"Why, that picture that Morgan wants. It's hanging in that pawnshop, behind the desk. I didn't say anything because Klein was there. It's the article sure as you live. The girls are as natural as paint can make them, all measuring 36 and 25 and 42 skirts, if they had any skirts, and they're doing a buck-and-wing on the bank of a river with the blues. What did Mr. Morgan say he'd give for it? Oh, don't make me tell you. They can't know what it is in that pawnshop."

When the pawnshop opened the next morning me and Silver was standing there as anxious as if we wanted to soak our Sunday suit to buy a drink. We sauntered inside, and began to look at watch-chains.

"That's a violent specimen of a chromo you've got up there," remarked Silver, casual, to the pawnbroker. "But I kind of enthuse over the girl with the shoulderblades and red bunting. Would an offer of $2.25 for it cause you to knock over any fragile articles of your stock in hurrying it off the nail?"

The pawnbroker smiles and goes on showing us plate watch-chains.

"That picture," says he, "was pledged a year ago by an Italian gentleman. I loaned him $500 on it. It is called 'Love's Idle Hour,' and it is by Leonardo de Vinchy. Two days ago the legal time expired, and it became an unredeemed pledge. Here is a style of chain that is worn a great deal now."

At the end of half an hour me and Silver paid the pawnbroker $2,000 and walked out with the picture. Silver got into a cab with it and started for Morgan's office. I goes to the hotel and waits for him. In two hours Silver comes back.

"Did you see Mr. Morgan?" I asks. "How much did he pay you for it?"

Silver sits down and fools with a tassel on the table cover.

"I never exactly saw Mr. Morgan," he says, "because Mr. Morgan's been in Europe for a month. But what's worrying me, Billy, is this: The department stores have all got that same picture on sale, framed, for $3.48. And they charge $3.50 for the frame alone — that's what I can't understand."

 

   Аударған Ерден Қарсыбеков

   

 

 Джимми Хейз бен Мьюриэл

(О. Генри)

 Джимми Хейз и Мьюриэл

(О. Генри)

 Jimmy Hayes and Muriel

(O. Henry)

 

I

Кешкі ас аяқталғанда, лагерь жүгері қабығынан темекіні орап жасаумен тыныштыққа бөленді. Аспанның қара жерге түсіп қалған бір кесегіндей кішкене тоған жылтырап тұр. Алыста койоттар үріп, жақын маңда көкорайға басын бұрған шідерлі* аттардың тұяқ дүмпуі естіледі. Техас рейнджерлерінен* құралған Шекара қорғау батальонының бір жасағы алау жанына жайғасып орналасыпты.

Жоғары жақтан чапарраль бұтақтарының ағаш үзеңгіге жармасып, тысырлап жатқан дыбысы шықты. Бұл дыбысты ажыраған рейнджерлер зейін салып тыңдай бастады. Олар біреуді жұбатып келе жатқан көңілді, қатты дауысты естіді:

— Сергек бол, Мьюриэл, жаным, жақындап қалдық! Ұзақ жол жүріппіз, ә, көне достым? Қой, тікенектеріңді тарт, сүйісуді доғар! Мойныма қатты ілініп алыпсың. Айғырымыздың аяғы қатты баспайтынын білесің ғой, байқамасақ, екеуімізді де аунап түсіруі әбден мүмкін.

Екі минуттан кейін лагерьге сол айғыр кіріп келді. Үстінде жасы жиырмадағы ұзын бойлы жігіт шалқайып отыр. Ал оның сырласы Мьюриэл ешқайда көрінбеді.

— Ей, достар! — деп сәлемдесті салт атты көтеріңкі көңіл күйімен. — Міні, лейтенант Мэннингке арналған хат.

Ол аттан түсіп, ер-тоқымды алып, оралған лассоны жерге тастады да, ердің қасына ілінген тұсауды қолына алды. Жасақ бастығы лейтенант Мэннинг хатты оқыған тұста жаңағы жас жігіт тұсауды жабысқан балшықтан ұқыптап тазалап, өз айғырына деген қамқорлығын байқатыпты.

— Жігіттер, — деді лейтенант, рейнджерлерге қол бұлғап, — бұл мистер Джеймс Хейз. Жасағымыздың жаңа мүшесі. Капитан Маклин оны бізге Эль-Пасодан* жіберіпті. Хейз, сен атыңа шідер салып бітісімен, жігіттер саған кешкі асты ойластырып алады.

Жаңадан келгенді рейнджерлер құшақ жайып қарсы алды. Бірақ одан көз алмай, байқастап жүрген. Себебі сүйіктісін таңдаған бойжеткен қыздың сынынан гөрі шекарада жолдасты он есе артық сынмен қабылдайды. Сол жолдастың шыдамына, адалдығына, мақсатына, сабырлылығына өз өміріңіз де тәуелді болып қалуы мүмкін.

Тойымды тамақтан соң Хейз алау жанындағы шылым шеккендерге қосылды. Оның сыртқы келбеті серіктестерінің күмәнін толығымен сейілтіп жіберген жоқ. Олардың көз алдарында қарапайым ұзын бойлы, арықша, сарғылт шашты, күнге күйген, күлімсіреген әжуашыл жас жігіт тұрған.

— Достар, — деп бастады ол, — сендерді өз келіншегіммен таныстырып өтейін. Оны ешкім сұлу деп атаған емес, бірақ оның қасиеттері бар екенін өздерің көрерсіңдер. Кел жаныма, Мьюриэл!

Көк фланель көйлектің алдын ашқанда, оның қойнынан мүйізді бақа шыға келді. Тікенекті мойнында қылымсыған қызыл лента байланған. Ол иесінің тізесіне жорғалап түсіп, сонда қимылдамай отыра қалды.

— Бұл Мьюриэлдің, — деді Хейз, оратор сияқты қол сілтеп, — жақсы жақтары көптен көп. Ол ешқашан сөз қайтармайды, әрдайым үйде отырады, және жай күндер болсын, демалыс болсын жалғыз қызыл көйлегіне қанағат тұтып жүре береді.

— Мына кесірткеге қара! — деді бір рейнджер жымия күліп. — Мүйізді бақаларды көп рет көрсем де, ондайды серік қылған адамға бірінші рет кездесіп тұрмын. Бұл мақұлық сені тани ала ма сонда?

— Өз жағыңа ал да, бақыла, — деді Хейз.

Мүйізді бақа атауымен белгілі бұл шағын шолақ жәндіктердің еш зияны болмайды. Бағзы заманның құбыжықтары сияқты жиіркенішті болса да, олардың кішірейтілген ұрпағы ретінде көгершіннің жуастығын байқатады.

Рейнджер Хейзтің тізесінен Мьюриэлді ала салып, өз орнына оралды. Қолындағы жәндік тыпырлап, тырналап, екпінімен сытылуға тырысты. Рейнджер оны сәл ұстай тұрып, ақыры жерге түсірді. Аяқтарының ебедейсіз, күлкілі қимылдарымен бақа тез-ақ Хейздің қасына жетіп қалды.

— Мынауың керемет қой! — деді тағы бір рейнджер. — Құрт-құмырсқада сонша ұғыныс бар екенін ешқашан ойламаппын!

 

 

 

I

Ужин кончился, и в лагере наступила тишина, сопровождающая обычно свертывание папирос из кожуры кукурузных початков. Маленький пруд светился на темной земле, как клочок упавшего неба. Тявкали койоты. Глухие удары копыт выдавали присутствие стреноженных коней, продвигавшихся к свежей траве скачками, как деревянные лошадки-качалки. Полуэскадрон техасского пограничного батальона расположился вокруг костра.

Знакомый звук — шорох и трение чапарраля о деревянные стремена — послышался из густых зарослей повыше лагеря. Пограничники насторожились. Они услышали, как громкий, веселый голос успокоительно говорил:

— Подбодрись, Мьюриэл, старушка! Вот мы и приехали. А долгая получилась поездка, верно? Эх ты, допотопное существо! Да ну, будет тебе целоваться, право! И не цепляйся так крепко за мою шею. Надо тебе сказать, этот коняга под нами не очень тверд на ноги. Он еще, чего доброго, сбросит нас с тобой, если мы будем зевать.

После двух минут ожидания на лагерную площадку вылетела усталая серая в яблоках лошадь. Долговязый парень лет двадцати раскачивался в седле. Никакой Мьюриэл, к которой он обращался, не было видно.

— Эй, друзья, — весело закричал всадник, — вот тут письмо лейтенанту Мэннингу!

Он спешился, расседлал коня, опустил на землю свернутое в кольцо лассо и снял с луки седла путы. Пока лейтенант Мэннинг, командир полуэскадрона, читал письмо, он заботливо соскреб засохшую на путах грязь, показав тем самым, что бережет передние ноги своего коня.

— Ребята, — сказал лейтенант и помахал пограничникам рукой, — это мистер Джимми Хейз. Он зачислен в нашу часть. Капитан Мак-Лин прислал его к нам из Эль-Пасо. Хейз, когда стреножите коня, ребята вас накормят.

Пограничники приняли новичка радушно. Тем не менее они подвергли его внимательному осмотру и воздержались до поры до времени от окончательного приговора. Пограничники выбирают нового товарища в десять раз осмотрительнее, чем девушка возлюбленного. От выдержки, преданности, хладнокровия и меткой стрельбы вашего соседа в бою часто зависит ваша жизнь.

После плотного ужина Хейз присоединился к курящим у костра. Его внешность не рассеяла всех сомнений у его собратьев по оружию. Они видели всего лишь длинного, сухопарого юношу с выжженными солнцем волосами цвета пакли и загорелым простодушным лицом, на котором играла добрая, лукавая улыбка.

— Друзья, — сказал новый пограничник, — я сейчас представлю вас одной моей знакомой леди. Я никогда не слышал, чтобы ее называли красавицей, но вы согласитесь, что она все-таки ничего себе. Поди-ка сюда, Мьюриэл!

Он расстегнул свою синюю фланелевую рубаху. Из-за пазухи у него выползла рогатая лягушка. Ярко-красная ленточка была кокетливо повязана вокруг ее колючей шеи. Она сползла на колено к хозяину и уселась там неподвижно.

— Вот у этой самой Мьюриэл, — сказал Хейз с ораторским жестом, — имеется куча достоинств. Она никогда не спорит, она всегда сидит дома, и она довольствуется одним красным платьем и в будни и в воскресенье.

— Вы только посмотрите на эту погань! — сказал, смеясь, один из пограничников. — Видал я рогатых лягушек, но никогда не видел, чтобы кто-нибудь взял себе такую дрянь в товарищи. Она что, знает вас?

— Возьмите ее и увидите, — сказал Хейз.

Небольшая короткохвостая ящерица, известная под названием рогатой лягушки, совершенно безвредна. Она уродлива, как те доисторические чудовища, уменьшенным потомком которых она является, но кротка, как голубь.

Пограничник взял Мьюриэл с колен Хейза и вернулся на свое сиденье из свернутых одеял. Пленница вертелась, царапалась и энергично вырывалась из его руки. Подержав лягушку с минуту, пограничник опустил ее на землю. Неуклюже, но быстро она заработала своими уморительными лапками и остановилась у ноги Хейза.

— Здорово, разрази меня гром! — сказал другой пограничник. — Никогда не думал, что у этих насекомых столько соображения.

 

I

Supper was over, and there had fallen upon the camp the silence that accompanies the rolling of corn-husk cigarettes. The water hole shone from the dark earth like a patch of fallen sky. Coyotes yelped. Dull thumps indicated the rocking-horse movements of the hobbled ponies as they moved to fresh grass. A half-troop of the Frontier Battalion of Texas Rangers were distributed about the fire.

A well-known sound — the fluttering and scraping of chaparral against wooden stirrups — came from the thick brush above the camp. The rangers listened cautiously. They heard a loud and cheerful voice call out reassuringly:

"Brace up, Muriel, old girl, we're 'most there now! Been a long ride for ye, ain't it, ye old antediluvian handful of animated carpet-tacks? Hey, now, quit a tryin' to kiss me! Don't hold on to my neck so tight — this here paint hoss ain't any too shore-footed, let me tell ye. He's liable to dump us both off if we don't watch out."

Two minutes of waiting brought a tired "paint" pony single-footing into camp. A gangling youth of twenty lolled in the saddle. Of the "Muriel" whom he had been addressing, nothing was to be seen.

"Hi, fellows!" shouted the rider cheerfully. "This here's a letter fer Lieutenant Manning."

He dismounted, unsaddled, dropped the coils of his stake-rope, and got his hobbles from the saddle-horn. While Lieutenant Manning, in command, was reading the letter, the newcomer, rubbed solicitously at some dried mud in the loops of the hobbles, showing a consideration for the forelegs of his mount.

"Boys," said the lieutenant, waving his hand to the rangers, "this is Mr. James Hayes. He's a new member of the company. Captain McLean sends him down from El Paso. The boys will see that you have some supper, Hayes, as soon as you get your pony hobbled."

The recruit was received cordially by the rangers. Still, they observed him shrewdly and with suspended judgment. Picking a comrade on the border is done with ten times the care and discretion with which a girl chooses a sweetheart. On your "side-kicker's" nerve, loyalty, aim, and coolness your own life may depend many times.

After a hearty supper Hayes joined the smokers about the fire. His appearance did not settle all the questions in the minds of his brother rangers. They saw simply a loose, lank youth with tow-coloured, sun-burned hair and a berry-brown, ingenuous face that wore a quizzical, good-natured smile.

"Fellows," said the new ranger, "I'm goin' to interduce to you a lady friend of mine. Ain't ever heard anybody call her a beauty, but you'll all admit she's got some fine points about her. Come along, Muriel!"

He held open the front of his blue flannel shirt. Out of it crawled a horned frog. A bright red ribbon was tied jauntily around its spiky neck. It crawled to its owner's knee and sat there, motionless.

"This here Muriel," said Hayes, with an oratorical wave of his hand, "has got qualities. She never talks back, she always stays at home, and she's satisfied with one red dress for every day and Sunday, too."

"Look at that blame insect!" said one of the rangers with a grin. "I've seen plenty of them horny frogs, but I never knew anybody to have one for a side-partner. Does the blame thing know you from anybody else?"

"Take it over there and see," said Hayes.

The stumpy little lizard known as the horned frog is harmless. He has the hideousness of the prehistoric monsters whose reduced descendant he is, but he is gentler than the dove.

The ranger took Muriel from Hayes's knee and went back to his seat on a roll of blankets. The captive twisted and clawed and struggled vigorously in his hand. After holding it for a moment or two, the ranger set it upon the ground. Awkwardly, but swiftly the frog worked its four oddly moving legs until it stopped close by Hayes's foot.

"Well, dang my hide!" said the other ranger. "The little cuss knows you. Never thought them insects had that much sense!"

 

 

 

II

Шекарашылардың бәрі Джимми Хейзге жылы қабақ танытты. Оның шексіз ақкөңілдігі мен сарқылмайтын зілсіз әзілдері лагерь өміріне жақсы жарап шықты. Мүйізді бақасын ол әрдайым қасында ұстап жүрді. Жол жүргенде көйлектің ішінде, демалғанда тізесінде не иығында, ұйықтағанда көрпе астында — бар жағдайда бұл сұмпайы жәндік жанынан табылатын.

Джимми Оңтүстік пен Батыстың ауылды жерлеріне тән әзілкештіктің түріне ие болған еді. Ойын-сауықты ойдан шығаруды немесе өткіртілді жауап қайтаруды білмеген ол, бір күлкілі идеяны тауып алды да, оны әуестене пайдаланып жүрді. Қолға үйретілген, қызыл лентасы тағылған бақамен достарын күлдіріп жүруді Джимми өз тапқырлығының белгісі деп түсінген. Ал бұл құтты идеяны енді неге үнемі қолданбасқа?

Джимми мен оның бақасы арасында қандай сезімдер қалыптасқанын дәлме-дәл анықтау мүмкін емес. Мүйізді бақалардың берік қатынастарға қабілеттілігі жайында ешқандай симпозиум өткізілмегендіктен, Джиммидің сезімін сипаттаған оңайырақ болады. Ол Мьюриэлді өз тапқырлығының жауһары ретінде мәпелеп, оған шыбын-шіркейді аулап, Солтүстіктен ескен желдерден қорғап жүрді. Ол қамқорлығын көбінесе өзімшілдік себептермен танытса да, керек уақытта бақасы оған есесін жүз еселеп қайтаратын. Сәл құштарлық танытқан рейнджерге осылай шектен тыс жайдарылықпен қарау бақалар арасында жиі кездеседі.

Серіктестері Джимми Хейздің кішіпейілділігі мен қылжақтығына сүйсінсе де, оған байланысты соңғы шешімді шығаруға асықпады. Себебі лагерьде сенделіп өмір кезу рейнджердің басты мақсаты емес. Алты атар револьвермен заң мен тәртіпті орнатып, барымташыларды қуып, шақар қылмыскерлерді ұстау деген бар, оған баскесерлермен шайқасуды қосыңыз, және чапарральдан бандиттерді қуалау керектігін ұмытпаңыз. Джиммидің өз айтуынша, ол көбіне сиыр қараушының жұмысына әдеттенген, рейнджерлік соғысу тәсілдеріне үйретілмеген. Сондықтан жасақтағылар, өз араларында, оның оқ астына түссе не істерін түрліше пайымдап жүрген. Білмейтін болсаңыз, бар жасақтың ары мен абыройы құрамындағы әр сарбаздың жеке батылдығына тіреледі.

Екі айдай шекара жақ тым-тырыс болды. Рейнджерлер лагерьде селқостанып сұлап жатқан. Ал кейін, іштері пысқан шекарашылардың қуанышына орай, Мексиканың көрнекті басбұзары мен барымташысы Себастиано Салдар қасындағы жортуылшыларымен Рио-Грандеден өтіп, техастық жағалауға ойран сала бастады. Бұл Джимми Хейздің өз мінезін көрсетуге сәті түскен кез сияқты еді. Жасақ құлшына торуылға көшкен, бірақ қарсыластардың аттары мықты болғандықтан, оларды аңду қиынға соққан.

Кештердің бірінде, күн батқанға дейін, рейнджерлер ұзақ жолдан соң аялдама жасаған еді. Олар бекон қуырып, кофе пісіріп жатқан. Шаршап біткен аттары қасында, ер-тоқымдары алынбаған. Тұтқиылдан револьвер атып, айқай-шу салып ну тоғайдан Себастиан Салдар адамдары қарғып шыға келді. Бұны ешкім күтпеген еді. Ашуланған рейнджерлер ауыр сөздерді еске түсіріп, винчестерлерін қолға алды. Бірақ бұл таза мексикалық көзбояушылықпен жасалған шабуыл болатын, жаңағы шулы қойылымнан кейін шапқыншылар өзен бойымен төмен қарай шаба жөнелді. Рейнджерлер аттарына ырғып мініп, мексикандықтардың соңына түсті, алайда екі шақырымдай ғана қашықтықта аттардың төзімі тауысылып қалды да, лейтенант Мэннингтің бұйрығымен бәрі лагерьге оралды.

Осы арада Джимми Хейздің жоғалып кеткені белгілі болды. Бір адам оның шабуыл бастағанда атқа қарай жүгіргенін байқаған екен, бірақ содан бері ол ешкімнің көзіне ілінбеді. Таң атқанда да Джимми табылған жоқ. Төңіректің бәрін аралап шыққан шекарашылар өлген не жараланған ешбіреуге кездеспеді. Мексикалықтардың артынан іздеумен қайта шықса, олар да із-түзсіз жоғалып кетті. Театрдағыдай қоштаса салған бұл зұлым Салдар өз адамдарымен өзеннен кері өтіп кеткен болар, деп ұйғарды Мэннинг. Шынымен де, оның шабуылдары туралы еш жаңа хабар түспеді.

Бұл рейнджерлерге көңілсіз жағдайларынан айығып шығуға уақыт бергендей болды. Аталып өткендей, жасақтың ары мен абыройы құрамындағы әр сарбаздың жеке батылдығына тіреледі. Қалыптасқан ортақ пікір бойынша, қатты оқтың зуылынан Джимми Хейздің зәресінен дым қалмады. Басқа себеп табылмады. Бак Дэвистің айтуы бойынша, Джимми атқа қарай жүгірген сәттен бері мексикандықтар бірде-бір оқ атпаған көрінеді. Яғни оны ешкім де атып түсірген жоқ. Иә, ол өзінің алғашқы шайқасынан безіп шықты және ешқашан қайтып оралмайды, себебі өзіңе бағытталған сан мылтықтан гөрі серіктестерінің өшіне шыдау әлдеқайда қиын екенін білген болар.

Осылай Маклин батальонының Мэннинг бастауындағы адамдар түнерген түрлерімен қызметін жалғастыра берді. Байрақтарындағы алғашқы дағы еді. Бұған дейін шекара қорғайтын рейнджерлер арасында ешкім де ақ мамығын көрсетіп қойған емес. Бәрі Джимми Хейзді жақсы көретін, енді бұл көңіл-күйлерінің одан да қатты түсіп қалуына себеп болған.

Күннен кейін күн, апталар мен айлар өтсе де, лагерьдің үстін сол шайылмаған арсыздық бұлты басып тұрған.

II

Джимми Хейз стал общим любимцем в лагере пограничников. Он обладал бесконечным запасом добродушия и неиссякаемым мягким юмором, который очень ценится в походной жизни. Он был неразлучен со своей рогатой лягушкой. За пазухой во время езды, на плече или на колене в лагере, под одеялом ночью — маленький уродец никогда не покидал его.

Джимми был шутником того типа, который преобладает в сельских местностях Запада и Юга. Не умея ни изобрести что-нибудь новое по части развлечений, ни сострить экспромтом, он набрел как-то раз на забавную мысль и крепко ухватился за нее. Ему показалось очень смешным иметь при себе для развлечения друзей ручную рогатую лягушку с красной ленточкой на шее. Это была счастливая мысль — почему же не развивать ее до бесконечности?

Отношения, связывавшие Джимми с его лягушкой, трудно поддаются определению. Способна ли рогатая лягушка на прочную привязанность, это вопрос, для разрешения которого мы не располагаем данными. Легче угадать чувства Джимми. Мьюриэл была перлом его остроумия и в качестве такового была им нежно любима. Он ловил для нее мух и защищал ее от холодного ветра. Заботы его были наполовину эгоистичны, и все же, когда пришло время, она отплатила ему сторицей. Немало других Мьюриэл так же щедро вознаграждали других Джимми за их поверхностное увлечение.

Джимми не сразу добился полного признания со стороны своих товарищей. Они любили его за простоту и чудачества, но над ним все еще висел тяжелый меч отсроченного приговора. Жизнь пограничников состоит не только в том, чтобы дурачиться в лагере. Приходится еще выслеживать конокрадов, ловить опасных преступников, драться со всякими головорезами, выбивать из чапарраля шайки бандитов, насаждать закон и порядок с помощью шестизарядного револьвера. Джимми, по собственному его признанию, был преимущественно ковбоем и не имел опыта в пограничной войне. Поэтому пограничники в его отсутствие усиленно гадали, как он будет вести себя под огнем. Ибо, да будет всем известно, честь и гордость каждого пограничного отряда зависят от личной отваги составляющих его солдат.

Два месяца на границе было спокойно. Солдаты бездельничали в лагере. А затем, к великой радости изнывавших от скуки защитников границы, Себастьяно Салдар, знаменитый мексиканский головорез и угонщик скота, перешел со своей шайкой Рио-Гранде и стал производить опустошения на техасском берегу. Теперь были основания предполагать, что скоро Джимми Хейзу представится случай показать, чего он стоит. Отряд гонялся за бандитами неустанно, но у Салдара и его людей кони были, как у Лохинвара, и настигнуть их было нелегко.

Однажды вечером, перед закатом, пограничники после долгого перехода остановились на отдых. Усталые лошади стояли тут же, нерасседланные. Люди жарили сало и варили кофе. Вдруг из чащи зарослей на них выскочил Себастьяно Салдар со своей шайкой, стреляя из шестизарядных револьверов и оглашая воздух отчаянными воплями. Это было полной неожиданностью. Пограничники, раздраженно ругаясь, схватились за винчестеры; но атака оказалась лишь показным выступлением чисто мексиканского типа. После этой шумной демонстрации налетчики с оглушительным криком ускакали прочь вдоль реки. Пограничники вскочили на коней и пустились в погоню; но уже мили через две их лошади выдохлись, и лейтенант Мэннинг отдал приказ прекратить погоню и вернуться в лагерь.

Тут обнаружилось, что Джимми Хейз исчез. Кто-то вспомнил, что, когда началась тревога, он побежал к своей лошади, но после этого никто его не видел. Наступило утро, а Джимми все не было. Думая, что он лежит где-нибудь убитый или раненый, пограничники обыскали все окрестности, но безуспешно. Тогда они пошли по следам банды Салдара, но она как в воду канула. Мэннинг решил, что коварный мексиканец после своего театрального прощания снова ушел за реку. И действительно, ни о каких дальнейших набегах сведений не поступало.

Это дало пограничникам время разобраться в своих неприятностях. Как уже было сказано, честь и гордость каждого пограничного отряда зависят от личной отваги составляющих его солдат. И теперь они были уверены, что свист мексиканских пуль обратил Джимми Хейза в позорное бегство. Бак Дэвис хорошо помнил, что мексиканцы не дали ни одного выстрела, после того как Джимми побежал к своей лошади. Таким образом, он не мог быть убит. Нет, он бежал от своего первого боя и не захотел вернуться, зная, что презрение товарищей труднее вынести, чем вид направленных на тебя винтовок.

И в отряде Мэннинга из пограничного батальона Мак-Лина было невесело. Это было первое пятно на их знамени. Ни разу еще за всю историю пограничной службы ни один солдат не показал себя трусом. Все они любили Джимми Хейза, и это еще больше портило дело.

Проходили дни, недели и месяцы, а облачко неизжитого позора все еще висело над лагерем.

II

Jimmy Hayes became a favourite in the ranger camp. He had an endless store of good-nature, and a mild, perennial quality of humour that is well adapted to camp life. He was never without his horned frog. In the bosom of his shirt during rides, on h is knee or shoulder in camp, under his blankets at night, the ugly little beast never left him.

Jimmy was a humourist of a type that prevails in the rural South and West. Unskilled in originating methods of amusing or in witty conceptions, he had hit upon a comical idea and clung to it reverently. It had seemed to Jimmy a very funny thing to have about his person, with which to amuse his friends, a tame horned frog with a red ribbon around its neck. As it was a happy idea, why not perpetuate it?

The sentiments existing between Jimmy and the frog cannot be exactly determined. The capability of the horned frog for lasting affection is a subject upon which we have had no symposiums. It is easier to guess Jimmy's feelings. Muriel was his chef-d'oeuvre-of wit, and as such he cherished her. He caught flies for her, and shielded her from sudden northers. Yet his care was half selfish, and when the time came she repaid him a thousand fold. Other Muriels have thus overbalanced the light attentions of other Jimmies.

Not at once did Jimmy Hayes attain full brotherhood with his comrades. They loved him for his simplicity and drollness, but there hung above him a great sword of suspended judgment. To make merry in camp is not all of a ranger's life. There are horse-thieves to trail, desperate criminals to run down, bravos to battle with, bandits to rout out of the chaparral, peace and order to be compelled at the muzzle of a six-shooter. Jimmy had been "'most generally a cow-puncher," he said; he was inexperienced in ranger methods of warfare. Therefore the rangers speculated apart and solemnly as to how he would stand fire. For, let it be known, the honour and pride of each ranger company is the individual bravery of its members.

For two months the border was quiet. The rangers lolled, listless, in camp. And then — bringing joy to the rusting guardians of the frontier — Sebastiano Saldar, an eminent Mexican desperado and cattle-thief, crossed the Rio Grande with his gang and began to lay waste the Texas side. There were indications that Jimmy Hayes would soon have the opportunity to show his mettle. The rangers patrolled with alacrity, but Saldar's men were mounted like Lochinvar, and were hard to catch.

One evening, about sundown, the rangers halted for supper after a long ride. Their horses stood panting, with their saddles on. The men were frying bacon and boiling coffee. Suddenly, out of the brush, Sebastiano Saldar and his gang dashed upon them with blazing six-shooters and high-voiced yells. It was a neat surprise. The rangers swore in annoyed tones, and got their Winchesters busy; but the attack was only a spectacular dash of the purest Mexican type. After the florid demonstration the raiders galloped away, yelling, down the river. The rangers mounted and pursued; but in less than two miles the fagged ponies laboured so that Lieutenant Manning gave the word to abandon the chase and return to the camp.

Then it was discovered that Jimmy Hayes was missing. Some one remembered having seen him run for his pony when the attack began, but no one had set eyes on him since. Morning came, but no Jimmy. They searched the country around, on the theory that he had been killed or wounded, but without success. Then they followed after Saldar's gang, but it seemed to have disappeared. Manning concluded that the wily Mexican had recrossed the river after his theatric farewell. And, indeed, no further depredations from him were reported.

This gave the rangers time to nurse a soreness they had. As has been said, the pride and honour of the company is the individual bravery of its members. And now they believed that Jimmy Hayes had turned coward at the whiz of Mexican bullets. There was no other deduction. Buck Davis pointed out that not a shot was fired by Saldar's gang after Jimmy was seen running for his horse. There was no way for him to have been shot. No, he had fled from his first fight, and afterward he would not return, aware that the scorn of his comrades would be a worse thing to face than the muzzles of many rifles.

So Manning's detachment of McLean's company, Frontier Battalion, was gloomy. It was the first blot on its escutcheon. Never before in the history of the service had a ranger shown the white feather. All of them had liked Jimmy Hayes, and that made it worse.

Days, weeks, and months went by, and still that little cloud of unforgotten cowardice hung above the camp.

III

Өтіп қалған бір жылдың ішінде лейтенант Мэннинг және оның сәл ғана құрамдық өзгеріске ұшыраған жасағы көп тұрақ айырбастап, жүздеген шақырымдарға созылған алқапты қаруымен қорғап аралап шықты. Кейін олар баяғы өзен бойындағы лагерлеріне жақын орналасқан жерге, контрабандистерге қарсы күрес жүргізуге жіберілген болатын. Бір күні олар тал-шілік басқан жазық дала бойымен жүргенде, ашық балшықты алаңға шығып қалды. Мұнда олардың көз алдарынан әлдеқашан болған бір үрейлі оқиғаның көрінісі ашылды.

Бір жырада үш мексикандықтың қаңқалары жатқан. Олардың кім екені киімінен түсінікті болатын. Қаңқалардың ең ірісі өткен өмірде Себастиано Салдар есімімен белгілі болған. Қасында бүкіл Рио-Грандеге таныс сомбреро — жалпақ, алтынмен өрнектелген бас киімі — жатқан, үш жерінен оқпен тесілген. Жыраның шетінде мексикандықтардың тот басқан винчестерлері табылды — бәрі де бір нүктеге бағытталған.

Ол жаққа қарай елу қадамдай жер басып, рейнджерлер тағы бір қаңқаға кез болды. Ол жаңағы үшеуге мылтығымен көздеп жатқан қалпында, шағын бір ойпаңда жатты. Әлбетте, бұл өліспей қоймайтын шайқастардың бірі болды. Соңғы табылған адамның тұлғасын айқындап көрсететін ешқандай белгі болмады. Үстіндегі әбден тозған шоқпыттары кез келген шаруаның не ковбойдың киіміне ұқсаған еді.

— Мал бағушы шығар, — деді Мэннинг, — жалғыз өзі қоршауда қалып қойды ғой. Жақсы жігіт! Өлер алдында оларға жандарын көздеріне көрсетіп қойыпты. Дон Себастиано туралы ештеңе естімегеніміз осыдан екен!

Келесі мезетте мәйіттің шоқпыттары ішінен мүйізді бақа өрмелеп шықты да, қаңқаның иығында отыра қалды, мойнында өңіп қалған қызыл лентасы бар. Ол үн-түнсіз оқиғаның мән-жайын ашып тастағандай болды. Шорқақ ұзын бойлы жігітіміз мексикандық шапқыншыларды қуалау кезінде барлық жолдастарының алдына түсіп, өз жасағының арын сақтау жолында құрбан болып кеткен екен.

Рейнджерлер мәйіт алдында тығыз жиылды, сол кезде олардың алқымдарынан қатты айқай шықты. Бұл олардың әрі қоштасуы, әрі жоқтауы, әрі жаназасы, әрі салтанатты ұраны болды. Өлген жолдасына арналған бір әпенді реквием, деп ойлап қалуыңыз мүмкін, бірақ Джимми Хейз оны ести алғанда, бәрін де түсінер еді.

III

Год спустя, оставив позади много стоянок и изъездив с оружием в руках много сотен миль, лейтенант Мэннинг почти с тем же составом людей был послан на борьбу с контрабандистами на несколько миль ниже по реке от их старого лагеря. Однажды, пересекая густо заросшую мескитом равнину, они выехали на луг, изрезанный овражками. Тут глазам их представилась немая картина давнишней трагедии.

В одном из овражков лежали скелеты трех мексиканцев. Их можно было узнать только по платью. Самый большой скелет был когда-то Себастьяно Салдаром. Его громадное дорогое сомбреро с золотыми украшениями — шляпа, известная по всему Рио-Гранде, — лежало тут же, пробитое тремя пулями. На краю овражка покоились заржавевшие винчестеры мексиканцев — все они были направлены дулами в одну сторону.

Пограничники проехали в ту сторону пятьдесят ярдов. Там, в небольшой впадине, все еще целясь из винтовки в тех троих, лежал еще один скелет. Это был бой на взаимное уничтожение. Ни по каким признакам нельзя было опознать одинокого защитника. Его одежда, насколько можно было в ней разобраться после работы дождей и солнца, могла быть одеждой любого ранчмена или ковбоя.

— Какой-нибудь ковбой, — сказал Мэннинг. — Они настигли его одного. Молодец парень! Задал он им горячих, прежде чем они укокошили его! Так вот почему мы больше ничего не слышали о доне Себастьяно!

И вдруг из-под истрепанных непогодой лохмотьев мертвеца вылезла рогатая лягушка с полинявшей красной ленточкой вокруг шеи и уселась на плече своего давно успокоившегося хозяина. Безмолвно рассказала она повесть о неопытном юноше и быстроногом сером в яблоках коне — как они в погоне за мексиканскими налетчиками обогнали всех своих товарищей и как мальчик погиб, поддерживая честь своего отряда.

Пограничники теснее столпились у трупа, и, словно по данному знаку, дикий вопль вырвался из их уст. Этот вопль был и панихидой, и надгробной речью, и эпитафией, и торжествующей песнью. Странный реквием над прахом павшего товарища, скажете вы, но, если бы Джимми Хейз мог его услышать, он бы все понял.

III

Nearly a year afterward — after many camping grounds and many hundreds of miles guarded and defended — Lieutenant Manning, with almost the same detachment of men, was sent to a point only a few miles below their old camp on the river to look after some smuggling there. One afternoon, while they were riding through a dense mesquite flat, they came upon a patch of open hog-wallow prairie. There they rode upon the scene of an unwritten tragedy.

In a big hog-wallow lay the skeletons of three Mexicans. Their clothing alone served to identify them. The largest of the figures had once been Sebastiano Saldar. His great, costly sombrero, heavy with gold ornamentation — a hat famous all along the Rio Grande — lay there pierced by three bullets. Along the ridge of the hog-wallow rested the rusting Winchesters of the Mexicans — all pointing in the same direction.

The rangers rode in that direction for fifty yards. There, in a little depression of the ground, with his rifle still bearing upon the three, lay another skeleton. It had been a battle of extermination. There was nothing to identify the solitary defender. His clothing — such as the elements had left distinguishable — seemed to be of the kind that any ranchman or cowboy might have worn.

"Some cow-puncher," said Manning, "that they caught out alone. Good boy! He put up a dandy scrap before they got him. So that's why we didn't hear from Don Sebastiano any more!"

And then, from beneath the weather-beaten rags of the dead man, there wriggled out a horned frog with a faded red ribbon around its neck, and sat upon the shoulder of its long quiet master. Mutely it told the story of the untried youth and the swift "paint" pony — how they had outstripped all their comrades that day in the pursuit of the Mexican raiders, and how the boy had gone down upholding the honour of the company.

The ranger troop herded close, and a simultaneous wild yell arose from their lips. The outburst was at once a dirge, an apology, an epitaph, and a paean of triumph. A strange requiem, you may say, over the body of a fallen, comrade; but if Jimmy Hayes could have heard it he would have understood.

   Аударған Ерден Қарсыбеков