Білімнің басы бейнет, соңы зейнет. Не помучишься — не научишься. There is no royal road to learning.
Білімге патшалық жол жоқ.
    Learn weeping, and you shall gain laughing.
Жылап үйрен, күліп табатын боласың.
Түстік өмірің болса, кештік білім жи. Век живи, век учись. Live and learn.
Өмір сүр де үйрен.
Шала оқыған оңбайды. Недоученный хуже неученого. Better untaught than ill taught.
Нашар оқытудан оқытпау артық.
Ақылдыға ишарат, ақымаққа таяқ. Умный учится на чужих ошибках, а дурак на своих. Wise men learn by other men’s mistakes; fools, by their own.
Ақымақтар өз қатесінен үйренсе, ақылдылар басқалардың қатесіне қарап үйренеді.
Ақылды ісіне сенеді, ақымақ күшіне сенеді. И сила уму уступает. Wisdom is better than strength.
Ақылдылық күштен артық.
  Знание — сила. Knowledge is power.
Білім — қуат.
Ақылды айттырмай білер. Умному свистни — он уже смыслит. A word to the wise is enough.
Ақылдыға бір сөз жеткілікті.
Ақыл базарда сатылмайды. Ум за морем не купишь, коли его дома нет. Send a fool to France and a fool he will return again.
Ақымақты Францияға жіберсең де, ақымақ болып қайтады.
Баста ми жоқ болса, екі аяққа күш түсер. Без ума голова — ногам пагуба. Little wit in the head makes much work for the feet.
Бастағы ақылдың аз болғаны аяққа көп жұмыс істетеді.
Есер ақылы түстен кейін кіреді. Задним умом всяк крепок. It is easy to be wise after the event.
Оқиғадан кейін ақылды болу оңай.
  Умная мысля приходит опосля. Second thoughts are best.
Екінші түскен ойлар ең керемет.
Көрмес түйені де көрмес. Лесом шел, а дров не видел. Send him to the sea and he will not get water.
Оны теңізге жіберсең де, сусыз келеді.
Арақ ішкен тойда мас, ақылы жоқ күнде мас. Пьяный проспится, а дурак никогда. He who is born a fool is never cured.
Ақымақ болып туған ешқашан да емделіп шықпайды.
Жақсы байқап сөйлер, жаман шайқап сөйлер. Умный молчит, когда дурак ворчит. Wise men silent, fools talk.
Дана адамдар үндемейді, ақымақтар сөйлейді.
  Глупый болтает, умный думает. Foolish tongues talk by the dozen.
Ақылсыз тілдер көп сөйлейді.
Қазанның күйесі жұғады,
Ақымақтың бәлесі жұғады.
Свяжись с дураком, сам дурак будешь. He is not a fool that the fool is, but he that with the fool deals.
Ақымақ ақымақ емес, ақымақпен іс құрған ақымақ.
  Безумный и разумных ума лишает. One fool makes many.
Бір ақымақтан көп ақымақ тарайды.
Ақымақтың үлкен-кішісі болмайды. Борода — уму не замена. The brains don’t lie in the beard.
Ми сақалда емес.
Көп жасаған білмейді, көп көрген біледі. Не спрашивай у старого, спрашивай у бывалого. Experience is the father of wisdom.
Тәжірибе — ақылдылықтың көкесі.
Түйедей бойың болғанша, түймедей ойың болсын. Живот толстой, да лоб пустой. Fat paunches have lean pates.
Жуан қарындардың милары арық болады.
Ісім макұл деме, ағайынға салып ойлат. И мудрому человеку совет требуется. Though old and wise, yet still advise.
Кәрі әрі дана болсаң да, кеңесіп істе.
  Добрый совет не идет во вред. There never came ill of good advisement.
Жақсы кеңес ешқашан да жамандық әкелген жоқ.
Қандай ақылды болсаң да, өзгелерден жөн сұра. На всякого мудреца довольно простоты. No man is wise at all times.
Еш адам әр уақытта ақылды болмайды.