Аталастың аты озғанша, ауылдастың тайы озсын. Ближний сосед лучше дальней родни. A near neighbour is better than a far-dwelling kinsman.
Жақын көрші алыс тұрған туыстан жақсы.
Керек тастың ауырлығы жоқ. Своя ноша не тянет. A burden of one's own choice is not felt.
Өзің таңдаған жүк сезілмейді.
Қызды ауыл өсекшіл. Три бабы — базар, а семь — ярмарка. Three women make a market.
Үш қатын базар құрайды.
Қатын көп болса, қазанды ит жалайды. У семи нянек дитя без глазу. Too many cooks spoil the broth.
Тым көп аспазшы сорпаны бұзады.
Шыбынға шоқпар көтермес болар. За мухой не с обухом, за комаром не с топором. Take not a musket to kill a butterfly.
Көбелекті атуға мылтық көтерме.
Жақсылық ағаш басында,
Жамандық аяқ астында.
На зло и дурака станет. That which is evil is soon learned.
Жамандыққа тез үйренесің.
  Не я полынь-траву сажал — сама уродилась. Weeds want no sowing.
Арамшөп егуді де талап етпейді.
Жаңылмайтын жан жоқ,
Сүрінбейтін тұяқ жоқ.
Не ошибается тот, кто ничего не делает. If you don’t make mistakes you don’t make anything.
Қате жасамағаның — ештеңе жасамағаның.
Сырты жалтырауықтың іші қалтырауық. Наружный вид обманчив. Never judge from appearances.
Сыртқы көрініске қарап пікір айтпа.
Жіп жіңішке жерінен үзіледі. Где тонко, там и рвётся. The thread breaks where it is weakest.
Жіп ең осал жерінен үзіледі.
Көзбен көрген анық,
Құлақпен естіген танық.
Лучше один раз увидеть, чем сто раз услышать. One picture is worth ten thousand words.
Бір сурет он мың сөзге тең.
Тігілмеген етігіңді мақтама. Наперёд не загадывай. Don’t cross the bridge till you come to it.
Көпір жанына келмегенше, оны аттап өтпе.
  Не поймав, курицы не щиплют. Make not your sauce before you have caught the fish.
Балықты ұстап алмағанша, тұздықты жасама
  Не убив медведя, кожу не продают. Don’t sell the bear’s skin before you have caught it.
Аюды ұстап алмағанша, оның терісін сатпа.
Бақыт — қолдың кірі. Всяк человек своего счастья кузнец. Every man is the architect of his own fortune.
Әр адам — өз несібесінің архитекторы өзі.
  Счастье не в воздухе вьется, а руками достается. Good luck comes by cuffing.
Бақ шапалақтаумен келеді.
Жоқ табылмайды емес, іздеуі жетіспейді. Тот и сыщет, кто ищет. He that seeks, finds.
Іздеген табады.
Бажаны бажа көрсе басы қышиды. Рыбак рыбака видит издалека. Birds of a feather flock together.
Қауырсыны бірдей құстар легімен жиналады.
    Like will to like.
Ұқсас болса ұнап қалады.
Ақпаса, су бұзылады. Стоячая вода плесенью покрывается. Standing pools gather filth.
Ақпайтын суат қоқысты жинайды.
Сұрағанның айыбы жоқ. За спрос денег не берут. Lose nothing for asking.
Сұрағаннан ештеңе де жоғалтпайсың.
Адам ойға тоймас,
Бөрі қойға тоймас.
Охота пуще неволи. Desire has no rest.
Армандаудың демалысы жоқ.
Мінсіз адам болмайды. От запада до востока нет человека без порока. Every man has his faults.
Әр адамның міндері бар.
Айрылған азады, косылған озады. В единении — сила. United we stand, divided we fall.
Бірігіп беріспейміз, айрылып құлаймыз.
Бал тамған өтіріктен қан тамған шындық артық. Горькая правда лучше красивой лжи. Better speak truth rudely, than lie covertly.
Жасырын өтіріктен өрескел айтқан шындық артық.
Өтірікшінің шын сөзі зая кетеді. Кто сегодня соврал, тому завтра нет веры. He that once deceives, is ever suspected.
Бір рет алдаған әрдайым күдік астында болады.
  Соврёшь — не помрёшь, да впредь не поверят. A liar is not believed when he speaks the truth.
Өтірікші шын айтса да, оған сенбейді.
Өзіңді өзің сыйламасаң, өзгеден сый дәметпе. Потужи о себе, а там и о других. Mind other men, but most yourself.
Басқаларды ойла, бірақ өзіңнен баста.
Қадір білмейтінге қадіріңді кетірме. He мечите бисера пред свиньями. Do not throw pearls to swine.
Маржанды шошқаға шашпа.
Битке өкпелеп, тоныңды отқа жақпа. Осердясь на блох, да шубу в печь. Burn not your house to fright away the mice.
Тышқандарды қорқытам деп үйіңді жандырып жіберме.
Жеті рет өлшеп, бір рет кес. Семь раз отмерь, один раз отрежь. Measure thrice and cut once.
Үш рет өлше де бір рет кес.
Кімнің жерін жерлесең, соның жырын жырларсың. В чужой монастырь со своим уставом не ходят. When in Rome, do as the Romans do.
Римде болғанда римдіктер сияқты істе.
Әркімнің өз жері — жұмақ. В гостях хорошо, а дома лучше. East, west, home is best.
Шығыс па, батыс па, ең жақсы — үйің.
Қонақ бір күн қонса — құт, екі күн қонса — жұт. Мил гость, что недолго гостит. A constant guest is never welcome.
Тұрғылықты қонаққа еш қошемет жоқ.
    Fish and guests stink after three days.
Балық пен қонақтар үш күннен кейін саси бастайды.
Құшаққа сыймаған, қиялға сыяды. Если бы да кабы, да во рту росли грибы. If the sky falls we shall catch larks.
Аспан құласа, бозторғайларды жинап аламыз.
Әркімнің қолы өз аузына жуық. Своя рубашка ближе к телу. Near is my shirt, but nearer is my skin.
Көйлегім жақын, бірақ тері одан да жақын.
Тең теңімен, тезек қабымен. Не тычь носа в чужое просо. Mind your own business.
Өз ісіңмен айналысып жүр.
  Мети всяк перед своими воротами. Sweep before your own door.
Өз есігің алдында сыпырып жүр.
Әрбір жемістің өз уақыты бар. Всякому овощу своё время. Everything is good in its season.
Өз мерзімінде бәрі де жақсы.
Өлімнен ұят күшті. Бесчестье хуже смерти. He that has an ill name is half hanged.
Жаман аттың шыққаны — жартылай асылғаны.
    Better die with honour than live with shame.
Масқараға батып өмір сүргеннен намыспен өлген артық.
Жылтырағанның бәрі алтын емес. Не всё то золото, что блестит. All that glitters is not gold.
Жылтырағанның бәрі алтын емес.
Сынықтан басқаның бәрі жұғады. С кем поведёшься, от того и наберёшься. He that dwells next door to a cripple, will learn to halt.
Мүгедекке көрші болған ақсақтай бастайды.
Жыртық тесікке күледі. Осудил горшок чугунку, а сам весь в саже. The pot calls the kettle black.
Қыш құмыра құманды қара дейді.
Өгізге туған күн бұзауға да туады. Будет и на нашей улице праздник. Every dog has his day.
Әр иттің өз күні болады.
Болар іс болды, бояуы сіңді. Что о том тужить, чего нельзя воротить. It is no use crying over spilt milk.
Төгілген сүтке ақырғанның пайдасы жоқ.
  Сделанного не воротишь. Never grieve for that you cannot help.
Көмектесе алмайтын нәрсеге бола қайғырма.
    Things done cannot be undone.
Істелген нәрсені кері істетуге болмайды.